Συγχώνευση εταιρειών: έννοια, μορφές & βασικά στάδια διαδικασίας
Σε προηγούμενο άρθρο της παρούσας σειράς αναδείχθηκε ο ρόλος των εταιρικών μετασχηματισμών ως εργαλείου επιχειρηματικής στρατηγικής. Στο παρόν άρθρο εστιάζουμε σε μία από τις μορφές μετασχηματισμού που προβλέπει ο ν. 4601/2019: τη συγχώνευση.
Η συγχώνευση συνιστά μηχανισμό συγκέντρωσης επιχειρήσεων, επιτρέποντας τη λειτουργία τους υπό ενιαίο επιχειρηματικό φορέα, χωρίς διακοπή της επιχειρηματικής τους συνέχειας.
Έννοια και βασικά χαρακτηριστικά
Συγχώνευση είναι η πράξη με την οποία μεταβιβάζεται, με καθολική διαδοχή, το σύνολο της περιουσίας μιας ή περισσότερων εταιρειών σε άλλη εταιρεία (υφιστάμενη ή νεοϊδρυόμενη), με παράλληλη λύση των συγχωνευόμενων εταιρειών χωρίς εκκαθάριση.
Η συγχώνευση ρυθμίζεται στα άρθρα 6-53 του ν. 4601/2019. Τα βασικά εννοιολογικά γνωρίσματα της συγχώνευσης, ανεξαρτήτως της ειδικότερης μορφής της, είναι τα εξής:
(α) Η μεταβίβαση, με καθολική διαδοχή, του συνόλου της περιουσίας (δικαιωμάτων, υποχρεώσεων και εννόμων σχέσεων) της απορροφώμενης ή συγχωνευόμενης εταιρείας στην απορροφώσα ή στη νέα εταιρεία που προκύπτει από τη συγχώνευση.
(β) Η λύση της απορροφώμενης ή συγχωνευόμενης εταιρείας χωρίς εκκαθάριση.
(γ) Η απόδοση στους μετόχους ή εταίρους της απορροφώμενης ή συγχωνευόμενης εταιρείας εταιρικών συμμετοχών της εταιρείας που προκύπτει από τη συγχώνευση, ενδεχομένως μαζί με περιορισμένο χρηματικό ποσό.
Μορφές συγχώνευσης
Σύμφωνα με το άρθρο 6 του ν. 4601/2019, η συγχώνευση πραγματοποιείται είτε με απορρόφηση είτε με σύσταση νέας εταιρείας.
(α) Συγχώνευση με απορρόφηση
Ειδικότερα, συγχώνευση με απορρόφηση είναι η πράξη με την οποία μία ή περισσότερες εταιρείες μεταβιβάζουν σε άλλη, ήδη υφιστάμενη, εταιρεία, ύστερα από λύση τους χωρίς εκκαθάριση, το σύνολο της περιουσίας τους. Λαμβάνουν, ως αντάλλαγμα οι μέτοχοι ή εταίροι τους εταιρικές συμμετοχές της απορροφώσας εταιρείας και, ενδεχομένως, κάποιο χρηματικό ποσό.
(β) Συγχώνευση με σύσταση νέας εταιρείας
Συγχώνευση με σύσταση νέας εταιρείας είναι η πράξη με την οποία δύο ή περισσότερες εταιρείες μεταβιβάζουν σε νέα εταιρεία, την οποία συνιστούν, ύστερα από λύση τους χωρίς εκκαθάριση, το σύνολο της περιουσίας τους. Λαμβάνουν, ως αντάλλαγμα οι μέτοχοι ή εταίροι τους εταιρικές συμμετοχές της νέας εταιρείας και, ενδεχομένως, κάποιο χρηματικό ποσό.
Οι διατάξεις που διέπουν τη συγχώνευση με απορρόφηση εφαρμόζονται αναλόγως και στη συγχώνευση με σύσταση νέας εταιρείας, στο μέτρο που δεν αντίκεινται στη φύση της τελευταίας. Ο βασικός κορμός της διαδικασίας παραμένει, δηλαδή, κοινός: σχέδιο σύμβασης, δημοσιότητα, εκθέσεις διοίκησης, έλεγχος από εμπειρογνώμονες, ενημέρωση μετόχων και εργαζομένων, προστασία πιστωτών, έγκριση από τους μετόχους ή εταίρους, σύμβαση, δημοσιότητα και έλεγχος νομιμότητας.
Η ουσιώδης διαφοροποίηση εντοπίζεται στο γεγονός ότι στην περίπτωση συγχώνευσης με σύσταση νέας εταιρείας εφαρμόζονται επιπλέον και οι διατάξεις που διέπουν τη σύσταση της νέας εταιρείας.
Δεν μπορεί να υπάρξει άλλη μορφή συγχώνευσης, πέραν των παραπάνω αναφερόμενων, η οποία να διέπεται από τον ν. 4601/2019. Επιπλέον, δεν είναι δυνατός ούτε ο συνδυασμός των δύο μορφών συγχώνευσης.
Η εξαγορά, η οποία ρυθμίζεται στο άρθρο 37 του ν. 4601/2019, παρ’ όλο που δεν αποτελεί μορφή συγχώνευσης, συνιστά πράξη που εξομοιώνεται με συγχώνευση με απορρόφηση. Η εξαγορά συνεπάγεται τη μεταβίβαση του συνόλου της περιουσίας μίας ή περισσότερων εταιρειών σε άλλη, κατόπιν λύσης τους χωρίς εκκαθάριση. Διαφέρει από τη συγχώνευση ως προς το αντάλλαγμα, το οποίο δεν συνίσταται σε εταιρικές συμμετοχές της εξαγοράζουσας αλλά, κατά κανόνα, σε χρηματική καταβολή ή άλλο περιουσιακό ισοδύναμο προς τους μετόχους ή εταίρους των εξαγοραζόμενων εταιρειών.
Η διαδικασία της συγχώνευσης: βασικά στάδια
Η διαδικασία της συγχώνευσης, όπως αποτυπώνεται στις διατάξεις των άρ. 7 επ. ν. 4601/2019, οργανώνεται σε μία αλληλουχία διακριτών σταδίων, τα οποία εξυπηρετούν αφενός τη διαφάνεια του μετασχηματισμού και αφετέρου την προστασία των μετόχων, εταίρων, εργαζομένων και πιστωτών των εταιρειών που μετέχουν σε αυτόν. Ειδικότερα, τα στάδια αυτά διαμορφώνονται ως εξής:
(α) Προπαρασκευαστικό στάδιο και διαμόρφωση βασικών όρων
Κατά το στάδιο αυτό τα αρμόδια όργανα των συμμετεχουσών εταιρειών αξιολογούν τη σκοπιμότητα της συγχώνευσης, διαμορφώνουν τους βασικούς της όρους και προχωρούν σε διαπραγματεύσεις ως προς τα ουσιώδη στοιχεία της. Η φάση αυτή, αν και δεν προβλέπεται ρητά στο νόμο ως αυτοτελές στάδιο, είναι καθοριστική, καθώς σε αυτήν τίθενται οι όροι που θα αποτυπωθούν στη συνέχεια στο σχέδιο σύμβασης συγχώνευσης.
(β) Κατάρτιση σχεδίου σύμβασης συγχώνευσης
Σε επόμενο στάδιο, με σχετική απόφαση των αρμόδιων διαχειριστικών οργάνων (διοικητικό συμβούλιο ή διαχειριστές) των εταιρειών που μετέχουν στη συγχώνευση, καταρτίζεται το σχέδιο σύμβασης συγχώνευσης. Το σχέδιο αυτό αποτελεί το θεμελιώδες κείμενο της συγχώνευσης, καθώς αποτυπώνει τα ουσιώδη στοιχεία της. Ειδικότερα, στο σχέδιο θα πρέπει να περιλαμβάνονται, σύμφωνα με το άρθρο 7, κατ’ ελάχιστον: η νομική μορφή, η επωνυμία, η έδρα και ο αριθμός Γ.Ε.ΜΗ. των εταιρειών, η σχέση ανταλλαγής των εταιρικών συμμετοχών και, όπου συντρέχει περίπτωση, το ποσό της χρηματικής καταβολής, ο τρόπος παράδοσης των νέων συμμετοχών, η ημερομηνία από την οποία αυτές παρέχουν δικαίωμα συμμετοχής στα κέρδη, η ημερομηνία από την οποία οι πράξεις της απορροφώμενης θεωρούνται λογιστικά ότι γίνονται για λογαριασμό της απορροφώσας, καθώς και τα τυχόν ειδικά δικαιώματα ή πλεονεκτήματα που παρέχονται σε ορισμένα πρόσωπα.
(γ) Δημοσιότητα και ενημέρωση ενδιαφερομένων
Το σχέδιο σύμβασης συγχώνευσης καταχωρίζεται και δημοσιεύεται στο Γ.Ε.ΜΗ., για κάθε εταιρεία που συμμετέχει στη συγχώνευση (άρ. 8 του ν. 4601/2019). Η καταχώριση πρέπει να γίνει τουλάχιστον έναν μήνα πριν από την απόφαση έγκρισης του σχεδίου σύμφωνα με το άρθρο 14, εξυπηρετώντας την ενημέρωση των εταίρων ή μετόχων, των πιστωτών και των λοιπών ενδιαφερομένων για τον επερχόμενο μετασχηματισμό.
Παράλληλα, ο νόμος κατοχυρώνει το δικαίωμα των μετόχων και εταίρων να λάβουν ουσιαστική και επαρκή πληροφόρηση σχετικά με τη συγχώνευση, πριν από τη λήψη της απόφασης για την έγκρισή της. Για τον σκοπό αυτό, τίθενται στη διάθεσή τους τα προβλεπόμενα στο άρθρο 11 έγγραφα, που αποτυπώνουν το περιεχόμενο και τις συνέπειες της σχεδιαζόμενης συγχώνευσης (σχέδιο σύμβασης συγχώνευσης, χρηματοοικονομικές καταστάσεις, λογιστική κατάσταση κ.λπ.). Η ενημέρωση αυτή μπορεί να παρέχεται είτε στην έδρα της εταιρείας είτε, υπό προϋποθέσεις, μέσω της ιστοσελίδας της.
Η ολοκλήρωση των διατυπώσεων δημοσιότητας του σχεδίου ενεργοποιεί περαιτέρω τους μηχανισμούς προστασίας των πιστωτών. Μέσα σε τριάντα ημέρες από τη δημοσίευση του σχεδίου, οι πιστωτές των εταιρειών που μετέχουν στη συγχώνευση, των οποίων οι απαιτήσεις έχουν γεννηθεί πριν από τη δημοσιότητα και δεν έχουν καταστεί ληξιπρόθεσμες, μπορούν να ζητήσουν κατάλληλες εγγυήσεις, εφόσον αποδείξουν ότι η οικονομική κατάσταση των εταιρειών λόγω της συγχώνευσης καθιστά την προστασία αυτή αναγκαία.
(δ) Εκθέσεις διοίκησης και εμπειρογνωμόνων
Τα διαχειριστικά όργανα (διοικητικό συμβούλιο ή διαχειριστές) κάθε μετέχουσας εταιρείας συντάσσουν λεπτομερή γραπτή έκθεση, με την οποία επεξηγούν, κατά τρόπο εύληπτο, και αιτιολογούν, από νομική και οικονομική άποψη, το σχέδιο σύμβασης συγχώνευσης, με ιδιαίτερη έμφαση στη σχέση ανταλλαγής των εταιρικών συμμετοχών (άρ. 9 ν. 4601/2019). Σκοπός της έκθεσης αυτής είναι οι μέτοχοι ή εταίροι να κατανοήσουν τη λογική του μετασχηματισμού, τους βασικούς του όρους και τις συνέπειές του.
Το σχέδιο σύμβασης συγχώνευσης εξετάζεται, επιπλέον, από ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες, οι οποίοι συντάσσουν σχετική έκθεση προς τους μετόχους ή εταίρους. Ο έλεγχος αυτός λειτουργεί ως πρόσθετη εγγύηση διαφάνειας και αξιοπιστίας της διαδικασίας, επιτρέποντας τη διαμόρφωση τεκμηριωμένης κρίσης. Στο πλαίσιο αυτό, οι εμπειρογνώμονες αξιολογούν ιδίως αν η προτεινόμενη σχέση ανταλλαγής είναι δίκαιη και λογική, ποιες μέθοδοι αποτίμησης ακολουθήθηκαν, αν οι μέθοδοι αυτές είναι πρόσφορες στην κρινόμενη περίπτωση και σε ποια αξία κατέληξε καθεμία από αυτές.
(ε) Απόφαση έγκρισης της συγχώνευσης
Η συγχώνευση ολοκληρώνεται, σε εταιρικό επίπεδο, με την έγκρισή της με σχετική απόφαση των αρμόδιων εταιρικών οργάνων (συνέλευσης ή εταίρων) των συμμετεχουσών εταιρειών. Η απόφαση αυτή καλύπτει, κατ’ ελάχιστον, το σχέδιο σύμβασης συγχώνευσης και τις αναγκαίες για την υλοποίησή της τροποποιήσεις του καταστατικού. Σε περίπτωση ύπαρξης περισσότερων κατηγοριών εταιρικών συμμετοχών, απαιτείται και η έγκριση κάθε επιμέρους κατηγορίας, εφόσον επηρεάζονται τα δικαιώματά της.
(στ) Σύμβαση συγχώνευσης και έλεγχος νομιμότητας
Μετά την έγκριση, καταρτίζεται, σύμφωνα με το άρθρο 15, η σύμβαση συγχώνευσης, η οποία υποβάλλεται στις προβλεπόμενες διατυπώσεις δημοσιότητας για κάθε εταιρεία που μετέχει στη συγχώνευση.
Πριν από την ολοκλήρωση της δημοσιότητας, η αρμόδια αρχή διενεργεί τον προβλεπόμενο έλεγχο νομιμότητας. Κατά το στάδιο αυτό ελέγχεται το σύνολο των πράξεων και των διατυπώσεων της διαδικασίας ως προς τη νομιμότητά τους.
(ζ) Η ολοκλήρωση της διαδικασίας
Η διαδικασία της συγχώνευσης ολοκληρώνεται με την καταχώριση της σύμβασης συγχώνευσης στο Γ.Ε.ΜΗ. ως προς την απορροφώσα ή τη νέα εταιρεία, κατά περίπτωση. Από το χρονικό αυτό σημείο, επέρχονται αυτοδικαίως τα αποτελέσματά της: συντελείται η καθολική διαδοχή, δηλαδή η μεταβίβαση του συνόλου της περιουσίας της απορροφώμενης ή συγχωνευόμενης εταιρείας στην απορροφώσα ή στη νέα εταιρεία, οι μέτοχοι ή εταίροι της απορροφώμενης ή συγχωνευόμενης εταιρείας καθίστανται μέτοχοι ή εταίροι της απορροφώσας ή της νέας εταιρείας, και η απορροφώμενη ή συγχωνευόμενη εταιρεία παύει να υπάρχει χωρίς να ακολουθεί εκκαθάριση.
Η συγχώνευση συνιστά ένα ιδιαίτερα νομικό εργαλείο για τη διαχείριση και κάλυψη αντίστοιχων επιχειρηματικών αναγκών. Οι μορφές της είναι αυστηρά οριοθετημένες από τον νόμο όπως, εξάλλου, και η ακολουθητέα διαδικασία και τα βασικά στάδια για την ολοκλήρωσή της. Για τα σημαντικότερα από αυτά (με πρώτο την κατάρτιση του σχεδίου σύμβασης συγχώνευσης) σε επόμενη αρθρογραφία μας.-
Managing Partner
Koumentakis and Associates Law Firm
Σημ.: Το παρόν άρθρο αποτελεί τμήμα ευρύτερης ενότητας αρθρογραφίας της Δικηγορικής μας Εταιρείας για τους εταιρικούς μετασχηματισμούς. Στην ενότητα αυτή επιχειρούμε την ανάλυση, άρθρο προς άρθρο με business view, πάντα, προσέγγιση, του βασικού σχετικού νόμου (:ν. 4601/2019).