Δημοσιότητα ΑΕ & ΓΕΜΗ
(άρθρο 12 ν.4548/2018)
Σε σειρά αρθρογραφίας μας ασχοληθήκαμε με την ίδρυση και λειτουργία της ΑΕ. Καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωή της (από τη σύσταση μέχρι τη λύση και διαγραφή της) ο νομοθέτης αξιώνει να δημοσιεύονται συγκεκριμένες πράξεις που την αφορούν. Η δημοσιότητα εξυπηρετεί σκοπούς προστασίας των τρίτων (και όχι μόνον) ενώ, ταυτόχρονα, ενισχύει το αίσθημα εμπιστοσύνης προς την ΑΕ. Η δημοσιότητα είναι άλλοτε δηλωτική και άλλοτε συστατική. Περί αυτών στη συνέχεια.
Eισαγωγικά
Η διάταξη του άρ. 12 του ν. 4548/2018 προβλέπει τα στοιχεία και τις πράξεις της ΑΕ, που υπόκεινται σε δημοσιότητα. Η διάταξη αυτή έχει ενωσιακή προέλευση και, σε μεγάλο βαθμό, επαναλαμβάνει τις ρυθμίσεις του προηγούμενου νομοθετικού καθεστώτος. Το νομοθετικό πλαίσιο που ορίζει τα ζητήματα της δημοσιότητας των πράξεων του εταιρικού βίου της ΑΕ συμπεριλαμβάνει πέραν της διάταξης του άρθρου 12, τα άρ. 13 & 14 ν.4548/2018 και τις διατάξεις του ν.4919/2022 (άρ. 17-19).
Ο νομοθέτης έκρινε αναγκαία την τήρηση των διατυπώσεων δημοσιότητας για ορισμένες πράξεις του εταιρικού βίου της ΑΕ με σκοπό την προστασία των τρίτων (φυσικά και των μελών του ΔΣ και των μετόχων) καθώς και τη διασφάλιση της διαφάνειας και της πληροφόρησης για τη νομική και οικονομική κατάσταση της εταιρείας.
Δημοσιευτέες Πράξεις και Στοιχεία
Η απαρίθμηση των πράξεων που υποβάλλεται στη δημοσιότητα είναι περιοριστική αλλά όχι εξαντλητική. Πέραν των αναφερόμενων στη διάταξη του άρ. 12, ο νομοθέτης επισημαίνει ότι και άλλες διατάξεις είναι δυνατό να προβλέπουν την υποχρέωση υποβολής τους σε δημοσιότητα.
Ειδικότερα, τα απαριθμούμενα στοιχεία και πράξεις της ΑΕ, τα οποία υπόκεινται σε δημοσιότητα, είναι:
(α) Ιδρυτικές Πράξεις Και Το Καταστατικό (Η Εγκριτική Απόφαση Της Διοίκησης) (§1 στοιχ.α, β)
Η συστατική πράξη της ΑΕ και το ιδρυτικό της καταστατικό υποβάλλεται σε δημοσιότητα. Για τη διαδικασία σύστασης της ΑΕ έχουμε αναφερθεί σε προηγούμενη αρθρογραφία μας, επισημαίνοντας την ολοκλήρωση της με την τήρηση της δημοσιότητας.
Η εγκριτική απόφαση της Διοίκησης αφορά τις εταιρείες που υπόκεινται σε έλεγχο από τη Διοίκηση (άρ. 9 § 3 ν. 4548/2018).
Η καταχώριση και η δημοσίευση των στοιχείων αυτών στο ΓΕΜΗ έχει συστατικό χαρακτήρα υπό την έννοια ότι η ΑΕ αποκτά νομική προσωπικότητα από τη συντέλεση αυτής της καταχώρισης και δημοσίευσης. Εάν οι ενέργειες αυτές δεν λάβουν χώρα, η ΑΕ δεν θεωρείται συσταθείσα.
Ακόμα, σε δημοσιότητα υποβάλλεται κάθε τροποποίηση του καταστατικού και εγκριτική απόφαση της Διοίκησης-όταν τέτοια απαιτείται.
(β) Διορισμός, Εκλογή και Παύση Διαχειριστών & Εκπροσώπων (§1 στοιχ.γ)
Σε δημοσιότητα υποβάλλονται τα στοιχεία και οι πράξεις διορισμού, εκλογής και παύσης των προσώπων που έχουν εξουσία διαχείρισης ή εκπροσώπησης της ΑΕ, των προσώπων που ασκούν τον τακτικό έλεγχο αλλά και των εκκαθαριστών της (§1 στοιχ. γ). Υποχρέωση δημοσιότητας υφίσταται και στην περίπτωση που μεταβληθούν τα προσωπικά στοιχεία κάποιων από τα εν λόγω πρόσωπα.
Σε δημοσιότητα υποβάλλονται, στο συγκεκριμένο πλαίσιο, το αρχικό καταστατικό με το οποίο ορίζεται το πρώτο ΔΣ, το πρακτικό της απόφασης της ΓΣ με την οποία εκλέγονται τα μέλη του ΔΣ, η άσκηση του δικαιώματος για απευθείας διορισμό μέλους (άρ.79 §2), η αναπλήρωση μέλους του ΔΣ που απώλεσε την ιδιότητά του ή η ανακοίνωση για συνέχιση του ΔΣ από τα εναπομείναντα μέλη και την ανασυγκρότησή του, η δικαστική απόφαση για διορισμό προσωρινής διοίκησης και η ανάθεση αρμοδιοτήτων σε μέλη του ΔΣ ή τρίτους κλπ.
Αντιθέτως, δεν υπόκειται σε δημοσιότητα ο ορισμός αντιπροσώπων με βάση τις κοινές διατάξεις ή ο ορισμός ειδικού εκπροσώπου σχετικά με την έγερση αγωγής για αξιώσεις της εταιρείας κατά των μελών του ΔΣ.
Επιπλέον, απαραίτητη είναι και η καταχώριση και δημοσίευση του τρόπου εκπροσώπησης.
(γ) Κεφάλαιο (§1 στοιχ. δ, ε)
Οι αποφάσεις για τακτική ή έκτακτη αύξηση ή μείωση του κεφαλαίου της εταιρείας υποβάλλονται σε δημοσιότητα (§1 στοιχ.δ). Αντίστοιχα και η σχετική τροποποίηση του καταστατικού. Στη δημοσιευτέα απόφαση πρέπει να αναγράφεται το νέο κεφάλαιο, ο αριθμός, το είδος και η ονομαστική αξία των μετοχών, οι όροι έκδοσης τους, καθώς και ο συνολικός αριθμός των μετοχών της εταιρείας.
Σε δημοσιότητα υποβάλλεται και η πιστοποίηση του μετοχικού κεφαλαίου κατά τη σύσταση της ΑΕ όσο και κατά την αύξησή του (§1 στοιχ.ε).
(δ) Χρηματοοικονομικές Καταστάσεις και Εκθέσεις ΔΣ (§1 στοιχ.στ, ζ, ια)
Οι εγκεκριμένες ετήσιες και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις και οι σχετικές εκθέσεις του ΔΣ και των ελεγκτών της ΑΕ υποβάλλονται σε δημοσιότητα. Οι ετήσιες και ενοποιημένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις πρέπει να περιέχουν τα ατομικά στοιχεία των προσώπων που κατά νόμο τις υπογράφουν και τις πιστοποιούν. Στις υποβαλλόμενες προς δημοσίευση εκθέσεις συμπεριλαμβάνονται οι χρηματοοικονομικές καταστάσεις για διανομή προσωρινού μερίσματος, αυτές της εκκαθάρισης της ΑΕ καθώς και οι τελικές όμοιες.
(ε) Δικαστικές Αποφάσεις: Κήρυξης Ακυρότητας ΑΕ, Πτώχευσης, Υπαγωγής σε Συλλογική Διαδικασία και Ελαττωματικότητας Αποφάσεων ΓΣ (§1 στοιχ.θ)
Ο νομοθέτης απαιτεί την τήρηση των διατυπώσεων δημοσιότητας για τις δικαστικές αποφάσεις κάθε βαθμού (καθώς και εκείνες που τυχόν ανατρέπουν τις πρώτες) που αφορούν κήρυξη ακυρότητας της ΑΕ. Μια τέτοια απόφαση δεν αντιτάσσεται σε τρίτους μέχρι τη δημοσίευσή της.
Στον κύκλο των δημοσιευτέων πράξεων συμπεριλαμβάνονται, επιπρόσθετα, και οι δικαστικές αποφάσεις που κηρύσσουν την εταιρεία σε κατάσταση πτώχευσης ή την υποβάλλουν σε συλλογική διαδικασία.
Τέλος, αποφάσεις που αναγνωρίζουν την ακυρότητα αποφάσεων ΓΣ ή κηρύσσουν την ακυρότητα αυτών δημοσιεύονται, επίσης, στο ΓΕΜΗ. Σημειώνεται ότι και η αγωγή ακύρωσης και η αγωγή αναγνώρισης ακυρότητας ΓΣ υπόκεινται σε δημοσιότητα, εφόσον αφορούν απόφαση, η οποία υποβάλλεται σε δημοσιότητα.
(στ) Λύση και Διαγραφή (§1 στοιχ.η, ιβ)
Σε περίπτωση λύσης της εταιρείας με δικαστική απόφαση, μετά από αίτηση οποιουδήποτε έχει έννομο συμφέρον ή των μετόχων, υποβάλλονται σε δημοσιότητα η αγωγή λύσης και η επ’ αυτής δικαστική απόφαση. Η πρόωρη λύση της εταιρείας στην περίπτωση ΑΕ ορισμένου χρόνου διάρκειας με απόφαση ΓΣ συνιστά περίπτωση τροποποίησης του καταστατικού οπότε υποβάλλεται, επίσης, σε δημοσιότητα. Αντιθέτως, στη περίπτωση λύσης της εταιρείας λόγω παρόδου του χρόνου διάρκειάς της δεν απαιτείται να πραγματοποιηθεί δημοσίευση.
Όσον αφορά τη διαγραφή της ΑΕ, η οποία ακολουθεί την εκκαθάριση, υποβάλλεται, επίσης, σε δημοσιότητα (άρ.170)˙ αντίστοιχα και ο λόγος της διαγραφής καταχωρίζεται στο ΓΕΜΗ και δημοσιεύεται περίληψή του.
Αποτελέσματα Δημοσιότητας – Σύστημα «Διπλής» Δημοσιότητας
Τα αποτελέσματα της δημοσιότητας προβλέπονται στον ν. 4919/2022, που διακρίνεται σε συστατική και δηλωτική.
(α) Δηλωτική Δημοσιότητα
Δηλωτική είναι η δημοσιότητα που αναφέρεται σε καταχώριση και δημοσίευση πράξεων και στοιχείων στο ΓΕΜΗ, τα έννομα αποτελέσματα των οποίων επέρχονται άμεσα, από την ημερομηνία που λαμβάνουν χώρα και όχι από την ημερομηνία δημοσίευσής τους.
Δηλωτική είναι η δημοσιότητα που αποσκοπεί στην ενημέρωση των τρίτων, την ασφάλεια δικαίου και την αντιταξιμότητα. Όσον αφορά το αντιτάξιμο των πράξεων της ΑΕ, αυτές αντιτάσσονται έναντι των τρίτων -εφόσον απαιτείται γι’ αυτές δημοσιότητα- μόνο μετά τη δημοσίευσή τους. Αντίστοιχα οι τρίτοι μπορούν να τις επικαλούνται, καθώς έχουν ενημερωθεί επ’ αυτών λόγω της δημοσιότητας. Η ΑΕ δικαιούται, πάντως, να επικαλεστεί και να αποδείξει ότι, παρά τη μη δημοσίευση, ο τρίτος είχε γνώση για την πράξη. Σε αυτήν την περίπτωση μπορεί να αντιταχθεί έναντι αυτού ακόμα και πριν τη δημοσίευσή της.
Οι πράξεις για τις οποίες ισχύει η δηλωτική δημοσιότητα δεν προβλέπονται ρητά στο νόμο αλλά συνάγονται εξ αντιδιαστολής. Η διάταξη του άρθρου 18 ν. 4919/2022 απαριθμεί τις πράξεις που υπόκεινται σε συστατική δημοσιότητα. Εφόσον κάποια πράξη δεν συμπεριλαμβάνεται στο πεδίο της εν λόγω διάταξης, γι’ αυτήν τηρείται δηλωτική δημοσιότητα (πχ δημοσίευση εκλογής μελών ΔΣ).
(β) Συστατική Δημοσιότητα
Συστατική είναι η δημοσιότητα που αναφέρεται σε καταχώριση και δημοσίευση πράξεων και στοιχείων στο ΓΕΜΗ, τα έννομα αποτελέσματα των οποίων επέρχονται από την ημερομηνία καταχώρισης και ταυτόχρονης δημοσίευσής τους. Συστατικός χαρακτήρας της δημοσιότητας σημαίνει ότι η τελευταία αποτελεί στοιχείο του κύρους της πράξης.
Οι πράξεις για τις οποίες ισχύει η συστατική δημοσιότητα απαριθμούνται στο άρθρο 18 ν. 4919/2022. Σε αυτές συμπεριλαμβάνονται:
- απόκτηση νομικής προσωπικότητας, εφόσον είναι υπό σύσταση,
- τροποποίηση καταστατικού,
- η ολοκλήρωση της συγχώνευσης, της διάσπασης ή της μετατροπής τους,
- θέση της ΑΕ σε λύση, μετά από απόφαση των μετόχων ή μετά από έκδοση σχετικής διοικητικής πράξης,
- η αναβίωσή τους, εφόσον είναι υπό εκκαθάριση, καθώς και στις περιπτώσεις παύσης των εργασιών της διαδικασίας πτώχευσης, λόγω της εξόφλησης των πτωχευτικών πιστωτών, πτωχευτικής αποκατάστασης ή σε όποια άλλη περίπτωση προβλέπεται αναβίωση νομικού προσώπου,
- η απώλεια της νομικής προσωπικότητας με την καταχώριση της διαγραφής του νομικού προσώπου,
- η επανεγγραφή στο ΓΕΜΗ και η θέση εκ νέου σε κατάσταση εκκαθάρισης
(άρθρο 28 § 4 ν.4919/2022).
Συνηθίζουμε να αντιμετωπίζουμε την υποχρεωτική (δηλωτική ή συστατική) δημοσιότητα πράξεων και στοιχείων της ΑΕ ως ακόμα μια υποχρέωση κι ένα, ακόμα, γραφειοκρατικό βάρος. Είναι αλήθεια, όμως, πως όχι μόνον βάρος δεν είναι αλλά και, όχι σπάνια, λύτρωση. Διαφυλάσσεται η έξωθεν καλή μαρτυρία της ΑΕ, διευκολύνονται οι συναλλαγές και η καθημερινότητά της, διαφυλλάσσονται τα δικαιώματα της ΑΕ, των τρίτων, των μελών του ΔΣ και μετόχων της. Η παράλειψη ή η εσφαλμένη διενέργειά της δημιουργούν προβλήματα. Ακριβώς, όμως, για τη διενέργειά της θα ασχοληθούμε σε επόμενη αρθρογραφία μας.
Managing Partner
Koumentakis and Associates Law Firm
Σημ.: Το παρόν άρθρο αποτελεί τμήμα ευρύτερης ενότητας αρθρογραφίας της Δικηγορικής μας Εταιρείας για τις ΑΕ. Στην ενότητα αυτή επιχειρούμε την ανάλυση, άρθρο προς άρθρο-με business view, πάντα, προσέγγιση, του νόμου για τις ΑΕ (:4548/2018).