Διασυνοριακή συγχώνευση εταιρειών: προϋποθέσεις, διαδικασία και αποτελέσματα
(αρ. 53α–53ιη ν. 4601/2019)

Η διασυνοριακή συγχώνευση ενοποιεί κεφαλαιουχικές εταιρείες από διαφορετικά κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το ειδικό νομοθετικό πλαίσιο (αρ. 53α έως 53ιη) καθορίζει τις προϋποθέσεις, τη διαδικασία και τα αποτελέσματά της. Ρυθμίζει την προστασία μετόχων ή εταίρων, πιστωτών, εργαζομένων και τον έλεγχο νομιμότητας. Η ορθή προετοιμασία τους επηρεάζει τον χρόνο ολοκλήρωσης.

Πεδίο εφαρμογής και έννοια της διασυνοριακής συγχώνευσης

Ως διασυνοριακή συγχώνευση νοείται εκείνη στην οποία συμμετέχουν τουλάχιστον μία ημεδαπή και μία αλλοδαπή κεφαλαιουχική εταιρεία. Ως ημεδαπή εταιρεία νοείται η εταιρεία που έχει την καταστατική της έδρα στην Ελλάδα, εφόσον έχει συσταθεί σύμφωνα με το δίκαιο κράτους μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ως αλλοδαπή νοείται η μη ημεδαπή εταιρεία που έχει συσταθεί σύμφωνα με το δίκαιο κράτους μέλους και έχει την καταστατική της έδρα, την κεντρική διοίκηση ή την κύρια εγκατάστασή της εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Στο πεδίο εφαρμογής περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, η ανώνυμη εταιρεία (Α.Ε.), η εταιρεία περιορισμένης ευθύνης (Ε.Π.Ε.) και η ιδιωτική κεφαλαιουχική εταιρεία (Ι.Κ.Ε.). Περιλαμβάνονται επίσης η ετερόρρυθμη κατά μετοχές εταιρεία και η Ευρωπαϊκή Εταιρεία (SE). Εξαιρούνται συγκεκριμένες εταιρείες συλλογικών επενδύσεων από το κοινό, που λειτουργούν με διασπορά κινδύνων και προβλέπουν εξαγορά ή εξόφληση των μεριδίων τους (αρ. 53α).

Για την ημεδαπή συμμετέχουσα εταιρεία εφαρμόζονται και οι γενικές διατάξεις συγχώνευσης (αρ. 6 έως 53), εφόσον δεν προβλέπεται διαφορετικά. Πριν από τον σχεδιασμό της συναλλαγής απαιτείται παράλληλος έλεγχος του εφαρμοστέου δικαίου κάθε αλλοδαπής συμμετέχουσας εταιρείας.

Το κοινό σχέδιο διασυνοριακής συγχώνευσης

Τα διοικητικά συμβούλια ή οι διαχειριστές των συμμετεχουσών εταιρειών καταρτίζουν κοινό σχέδιο διασυνοριακής συγχώνευσης. Το σχέδιο προσδιορίζει τις συμμετέχουσες και την προκύπτουσα εταιρεία, τη σχέση ανταλλαγής και τυχόν καταβολές μετρητών. Επιπλέον, περιλαμβάνει τον τρόπο διάθεσης των συμμετοχών, τις επιπτώσεις στην απασχόληση και την αποτίμηση μεταβιβαζόμενων στοιχείων και υποχρεώσεων. Τέλος, απαιτούνται πληροφορίες για το χρηματικό αντάλλαγμα, τις διασφαλίσεις των πιστωτών και, όπου χρειάζεται, τη συμμετοχή των εργαζομένων στη διοίκηση. Ελλείψεις μπορεί να καθυστερήσουν τον προληπτικό έλεγχο νομιμότητας και την ολοκλήρωση (αρ. 53γ, 53ιβ).

Δημοσιότητα κοινού σχεδίου

Έναν μήνα τουλάχιστον πριν από την εγκριτική συνέλευση, δημοσιεύονται στο Γ.Ε.ΜΗ. το κοινό σχέδιο και ανακοίνωση. Η ανακοίνωση καλεί μετόχους ή εταίρους, πιστωτές και εκπροσώπους εργαζομένων να υποβάλουν παρατηρήσεις μέχρι πέντε εργάσιμες ημέρες πριν από αυτήν. Στο Γ.Ε.ΜΗ. δημοσιεύεται επίσης η απαιτούμενη έκθεση ανεξάρτητου εμπειρογνώμονα, με δυνατότητα εξαίρεσης εμπιστευτικών πληροφοριών. Αν δεν απαιτείται συνέλευση της απορροφώσας, η προθεσμία υπολογίζεται με βάση τη συνέλευση της άλλης συμμετέχουσας εταιρείας (αρ. 53δ).

Έκθεση του διοικητικού συμβουλίου ή των διαχειριστών

Η διοίκηση της ημεδαπής εταιρείας αιτιολογεί με έκθεσή της τις νομικές και οικονομικές πτυχές της συγχώνευσης. Εξηγεί τις οι συνέπειές της για τους εργαζομένους και, ιδίως, για τις μελλοντικές επιχειρηματικές δραστηριότητες της εταιρείας. Η έκθεση περιλαμβάνει διακριτό τμήμα για τους μετόχους ή εταίρους και τμήμα για τους εργαζομένους. Το πρώτο καλύπτει τη σχέση ανταλλαγής και το χρηματικό αντάλλαγμα, ενώ το δεύτερο τις αλλαγές στις εργασιακές σχέσεις. Επιτρέπονται χωριστές εκθέσεις, ενώ προβλέπονται ειδικές απαλλαγές, εφόσον συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις (αρ. 53ε).

Οι εκθέσεις δημοσιεύονται στο Γ.Ε.ΜΗ. τουλάχιστον έξι εβδομάδες πριν από τη γενική συνέλευση και καθίστανται ηλεκτρονικά διαθέσιμες στους δικαιούχους. Αν οι εκπρόσωποι των εργαζομένων γνωμοδοτήσουν εγκαίρως, η γνώμη τους επισυνάπτεται στην έκθεση και γνωστοποιείται στους μετόχους ή εταίρους.

Έκθεση ανεξάρτητου εμπειρογνώμονα

Ανεξάρτητος εμπειρογνώμονας εξετάζει το κοινό σχέδιο για την ημεδαπή εταιρεία και γνωμοδοτεί για την επάρκεια του χρηματικού ανταλλάγματος και της σχέσης ανταλλαγής. Η έκθεση τίθεται στη διάθεση των μετόχων ή εταίρων τουλάχιστον έναν μήνα πριν από τη γενική συνέλευση. Η αξιολόγηση στηρίζεται σε κατάλληλες μεθόδους αποτίμησης και επισημαίνει τυχόν ειδικές δυσχέρειες. Η εξέταση και η έκθεση δεν απαιτούνται, εφόσον συμφωνούν όλοι οι μέτοχοι ή εταίροι όλων των συμμετεχουσών εταιρειών (αρ. 53στ).

Έγκριση της διασυνοριακής συγχώνευσης

Η γενική συνέλευση της ημεδαπής εταιρείας εγκρίνει το κοινό σχέδιο, αφού λάβει γνώση των απαιτούμενων εκθέσεων και των παρατηρήσεων των εργαζομένων. Εφαρμόζονται οι νόμιμοι κανόνες απαρτίας και πλειοψηφίας, ενώ αυστηρότερη καταστατική πλειοψηφία δεν μπορεί να υπερβαίνει το 90%. Ορισμένες απλουστεύσεις επιτρέπουν την παράλειψη της έγκρισης από συγκεκριμένη συμμετέχουσα εταιρεία. Η ανεπάρκεια της σχέσης ανταλλαγής ή του χρηματικού ανταλλάγματος δεν αποτελεί αυτοτελή λόγο προσβολής της εγκριτικής απόφασης (αρ. 53ζ).

Προστασία μετόχων ή εταίρων και πιστωτών

Οι μέτοχοι ή εταίροι που καταψήφισαν το σχέδιο δικαιούνται, υπό προϋποθέσεις, χρηματικό αντάλλαγμα για τις συμμετοχές τους. Προϋπόθεση είναι να αποκτούν, λόγω συγχώνευσης, συμμετοχές σε εταιρεία διεπόμενη από το δίκαιο άλλου κράτους μέλους. Η δήλωση άσκησης του δικαιώματος υποβάλλεται εντός ενός μηνός από την εγκριτική απόφαση. Το αντάλλαγμα καταβάλλεται εντός μηνός από την έναρξη ισχύος. Η αγωγή για πρόσθετο αντάλλαγμα ασκείται εντός διμήνου από την ίδια ημερομηνία. Όσοι δεν έχουν ή δεν άσκησαν δικαίωμα εξόδου μπορούν, μέσα στο ίδιο δίμηνο, να αξιώσουν χρηματική αποζημίωση για ανεπαρκή σχέση ανταλλαγής. Η δικαστική διαφορά για το αντάλλαγμα εξόδου δεν εμποδίζει την καταχώριση της συγχώνευσης (αρ. 53η).

Οι πιστωτές της ημεδαπής εταιρείας προστατεύονται, εφόσον οι απαιτήσεις τους γεννήθηκαν πριν από τη δημοσιότητα του σχεδίου και δεν έχουν καταστεί ληξιπρόθεσμες. Μπορούν να ζητήσουν κατάλληλες εγγυήσεις, εφόσον αποδεικνύουν κίνδυνο για την ικανοποίησή τους και έλλειψη επαρκούς εξασφάλισης. Η προθεσμία υποβολής του αιτήματος είναι τρεις μήνες από την ολοκλήρωση της δημοσιότητας του κοινού σχεδίου. Οι εγγυήσεις παράγουν αποτελέσματα μόνον εφόσον συντελεστεί η συγχώνευση (αρ. 53θ).

Η διοίκηση συντάσσει δήλωση για τη χρηματοοικονομική κατάσταση της εταιρείας, με χρονική αναφορά εντός ενός μηνός από τη δημοσιοποίησή της. Δηλώνει, μετά από εύλογη έρευνα, ότι δεν γνωρίζει λόγο αδυναμίας εξόφλησης των μελλοντικά ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεων της προκύπτουσας εταιρείας. Η δήλωση δημοσιοποιείται μαζί με το κοινό σχέδιο (αρ. 53θ).

Ενημέρωση και διαβούλευση των εργαζομένων

Η ενημέρωση και η διαβούλευση με τους εργαζομένους πραγματοποιούνται εγκαίρως, σύμφωνα με το εφαρμοστέο εργατικό δίκαιο. Με τις προβλεπόμενες νόμιμες επιφυλάξεις, προηγούνται της απόφασης κατάρτισης του κοινού σχεδίου και της έκθεσης της διοίκησης. Στόχος είναι να δοθεί αιτιολογημένη απάντηση στους εργαζομένους πριν από τη γενική συνέλευση. Διακριτό ζήτημα αποτελεί η συμμετοχή τους στη διοίκηση της προκύπτουσας εταιρείας, όταν συντρέχουν ειδικές προϋποθέσεις. Τότε εξετάζονται τα υφιστάμενα δικαιώματα και, όπου προβλέπεται, κινείται διαδικασία διαπραγμάτευσης (αρ. 53ι, 53ια).

Πιστοποιητικό πριν από τη διασυνοριακή συγχώνευση

Η Διεύθυνση Εταιρειών του Υπουργείου Ανάπτυξης ελέγχει προληπτικά τη νομιμότητα της συγχώνευσης ως προς την ημεδαπή εταιρεία. Εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις, εκδίδει το πιστοποιητικό, ελέγχοντας και τις απαιτούμενες εποπτικές εγκρίσεις ή γνωστοποιήσεις. Εξετάζει, επίσης, την ικανοποίηση ή εξασφάλιση υποχρεώσεων προς δημόσιους φορείς. Ο βασικός έλεγχος διαρκεί έως τρεις μήνες από την παραλαβή των προβλεπόμενων στοιχείων σχετικά με την έγκριση. Πρόσθετες έρευνες για ενδεχόμενη κατάχρηση επιτρέπουν τρίμηνη παράταση. Αν υπάρξει περαιτέρω καθυστέρηση, απαιτείται ενημέρωση της εταιρείας για τους λόγους της (αρ. 53ιβ).

Το πιστοποιητικό δεν εκδίδεται αν διαπιστωθεί καταχρηστικός ή δόλιος σκοπός αποφυγής ή καταστρατήγησης του δικαίου ή εγκληματικός σκοπός. Η αρχή συνεκτιμά συνολικά πραγματικά στοιχεία εγκατάστασης, οικονομικής δραστηριότητας και τυχόν εκκρεμείς υποχρεώσεις. Μεμονωμένες ενδείξεις δεν ταυτίζονται με διαπίστωση κατάχρησης. Ο έλεγχος μπορεί, πάντως, να μεταθέσει ή να ματαιώσει την ολοκλήρωση (αρ. 53ιβ).

Το πιστοποιητικό διαβιβάζεται μέσω του συστήματος διασύνδεσης μητρώων στην αρμόδια αρχή του κράτους μέλους που ελέγχει την ολοκλήρωση της συγχώνευσης (αρ. 53ιγ).

Έλεγχος νομιμότητας της ολοκλήρωσης της συγχώνευσης

Αν η εταιρεία που προκύπτει από τη συγχώνευση είναι ημεδαπή, η Διεύθυνση Εταιρειών διενεργεί τον τελικό έλεγχο νομιμότητας. Εξετάζει ιδίως αν οι εταιρείες ενέκριναν το ίδιο κοινό σχέδιο και αν τηρήθηκαν οι απαιτούμενες ρυθμίσεις συμμετοχής εργαζομένων. Τα αλλοδαπά πιστοποιητικά αποδεικνύουν την τήρηση των προγενέστερων διαδικασιών. Εφόσον πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις, εγκρίνεται η διασυνοριακή συγχώνευση (αρ. 53ιδ).

Συντέλεση και καταχώριση της διασυνοριακής συγχώνευσης

Εφόσον η εταιρεία που προκύπτει είναι ημεδαπή, η συγχώνευση συντελείται με την καταχώριση της σύμβασης στο Γ.Ε.ΜΗ. Ο χρόνος αυτός δεν εξαρτάται από τη μεταγενέστερη διαγραφή των λοιπών εταιρειών από τα μητρώα τους. Η ολοκλήρωση και οι συναφείς πληροφορίες γνωστοποιούνται στα μητρώα των εμπλεκόμενων κρατών μελών μέσω του συστήματος διασύνδεσης μητρώων (αρ. 53ιε, 53ιστ).

Αποτελέσματα της διασυνοριακής συγχώνευσης

Με τη συντέλεση της συγχώνευσης, η προκύπτουσα εταιρεία υπεισέρχεται στο σύνολο των περιουσιακών στοιχείων και υποχρεώσεων των εταιρειών που παύουν να υφίστανται. Οι μέτοχοι ή εταίροι αποκτούν συμμετοχές, ενώ οι εργασιακές συμβάσεις και οι σχετικές υποχρεώσεις μεταφέρονται στην προκύπτουσα εταιρεία. Όπου απαιτούνται ειδικές διατυπώσεις για το αντιτάξιμο μεταβιβάσεων έναντι τρίτων, η προκύπτουσα εταιρεία οφείλει να τις τηρήσει. Μετά την έναρξη αποτελεσμάτων, η συγχώνευση δεν μπορεί να κηρυχθεί άκυρη, χωρίς να αποκλείονται άλλα νόμιμα μέτρα και κυρώσεις (αρ. 53ιζ).

Απλουστευμένες διατυπώσεις

Όταν η απορροφώσα εταιρεία κατέχει το σύνολο των δικαιωμάτων ψήφου στις απορροφώμενες, προβλέπονται σημαντικές απαλλαγές από εκθέσεις και ορισμένα άλλα στάδια. Αν κατέχει τουλάχιστον το 90%, αλλά όχι το σύνολο, ισχύουν ειδικότερες απλουστεύσεις για την ημεδαπή απορροφώσα. Οι εξαιρέσεις δεν καταργούν συνολικά τη δημοσιότητα, την προστασία των ενδιαφερομένων ή τον απαιτούμενο έλεγχο νομιμότητας. Η ακριβής έκτασή τους πρέπει να εξετάζεται για κάθε εταιρική δομή (αρ. 53ιη).

Συνοπτικά: Πρακτική σημασία και αξία

Η διασυνοριακή συγχώνευση απαιτεί συντονισμό εθνικών διαδικασιών και προστασία μετόχων, πιστωτών και εργαζομένων. Η έγκαιρη προετοιμασία και ο προληπτικός έλεγχος νομιμότητας περιορίζουν τον κίνδυνο καθυστερήσεων. Στο επόμενο άρθρο εξετάζουμε τη διάσπαση ως διακριτή μορφή μετασχηματισμού.

Σταύρος Κουμεντάκης

Managing Partner

Koumentakis and Associates Law Firm

Σημ.: Το παρόν άρθρο αποτελεί τμήμα ευρύτερης ενότητας αρθρογραφίας της Δικηγορικής μας Εταιρείας για τους εταιρικούς μετασχηματισμούς. Στην ενότητα αυτή επιχειρούμε την ανάλυση, άρθρο προς άρθρο με business view, πάντα, προσέγγιση, του βασικού σχετικού νόμου (:ν. 4601/2019).