Διάσπαση εταιρειών: έννοια, μορφές και βασικά στάδια διαδικασίας
(άρ. 54 επ. ν. 4601/2019)
Σε προηγούμενα άρθρα της παρούσας σειράς εξετάσαμε τη συγχώνευση ως μία από τις βασικές μορφές εταιρικού μετασχηματισμού. Στο παρόν στρέφουμε το ενδιαφέρον μας στη διάσπαση, με την οποία η εταιρική περιουσία ή αυτοτελείς κλάδοι μεταβιβάζονται σε επωφελούμενες εταιρείες. Η επιλογή μορφής καθορίζει αν η διασπώμενη εταιρεία συνεχίζει να υφίσταται και ποιος λαμβάνει τις εταιρικές συμμετοχές των επωφελούμενων.
Έννοια και βασικά χαρακτηριστικά
Η διάσπαση διακρίνεται σε κοινή διάσπαση, μερική διάσπαση και απόσχιση κλάδου (αρ. 54). Κοινό χαρακτηριστικό είναι η καθολική διαδοχή των επωφελούμενων εταιρειών ως προς την περιουσία που τους κατανέμεται. Διαφέρουν η έκταση της μεταβίβασης, η διατήρηση της διασπώμενης εταιρείας και ο αποδέκτης των εταιρικών συμμετοχών.
Στη μερική διάσπαση και στην απόσχιση κλάδου μεταβιβάζονται ένας ή περισσότεροι κλάδοι δραστηριότητας. Ο κλάδος αποτελεί ένα σύνολο στοιχείων ενεργητικού και παθητικού που συνιστά οργανωτικά αυτοτελή εκμετάλλευση, ικανή να λειτουργεί αυτοδύναμα (αρ. 54 §3). Η απαιτούμενη αυτοτέλεια πρέπει να προκύπτει από την πραγματική οργάνωση και λειτουργία του κλάδου, όχι μόνο από την περιγραφή του στο σχέδιο.
Μορφές διάσπασης
Η κατάλληλη μορφή εξαρτάται από τον σκοπό του μετασχηματισμού: οριστική παύση της διασπώμενης ή συνέχιση της δραστηριότητάς της. Στη δεύτερη περίπτωση, καθοριστικό είναι ποιος θα αποκτήσει τις συμμετοχές των επωφελούμενων εταιρειών.
α) Κοινή διάσπαση
Στην κοινή διάσπαση, η διασπώμενη εταιρεία λύεται χωρίς εκκαθάριση και μεταβιβάζει το σύνολο του ενεργητικού και παθητικού της σε τουλάχιστον δύο επωφελούμενες εταιρείες. Οι μέτοχοι ή εταίροι λαμβάνουν εταιρικές συμμετοχές των επωφελούμενων και, ενδεχομένως, χρηματικό ποσό έως 10% της ονομαστικής αξίας τους. Αν δεν υπάρχει ονομαστική αξία, το όριο υπολογίζεται με βάση τη λογιστική αξία των συμμετοχών (αρ. 55).
β) Μερική διάσπαση
Στη μερική διάσπαση η διασπώμενη εταιρεία εξακολουθεί να υφίσταται και μεταβιβάζει έναν ή περισσότερους αυτοτελείς κλάδους δραστηριότητας. Οι εταιρικές συμμετοχές των επωφελούμενων εταιρειών αποδίδονται στους μετόχους ή εταίρους της διασπώμενης, οι οποίοι διατηρούν παράλληλα τη συμμετοχή τους σε αυτήν (αρ. 56).
γ) Απόσχιση κλάδου
Στην απόσχιση κλάδου η διασπώμενη εταιρεία επίσης εξακολουθεί να υφίσταται και μεταβιβάζει έναν ή περισσότερους αυτοτελείς κλάδους δραστηριότητας. Η ουσιώδης διαφορά από τη μερική διάσπαση αφορά τον αποδέκτη των εταιρικών συμμετοχών: τις λαμβάνει η ίδια η διασπώμενη εταιρεία και όχι οι μέτοχοι ή εταίροι της (αρ. 57).
Καθεμία από τις παραπάνω μορφές διάσπασης μπορεί να πραγματοποιηθεί με απορρόφηση, με σύσταση νέας ή νέων εταιρειών ή με συνδυασμό των δύο τρόπων. Στην πρώτη περίπτωση η μεταβίβαση γίνεται σε υφιστάμενες εταιρείες, στη δεύτερη σε νεοσυνιστώμενες και στην τρίτη σε αμφότερες. Όταν συστήνονται νέες επωφελούμενες εταιρείες, εφαρμόζονται ειδικές ρυθμίσεις για το σχέδιο και την πράξη διάσπασης (αρ. 74–75).
Η διαδικασία της διάσπασης: βασικά στάδια
Παρά τις διαφοροποιήσεις τους, οι τρεις μορφές διάσπασης ακολουθούν κοινά βασικά στάδια. Οι διατάξεις για τη διάσπαση παραπέμπουν σε αρκετά σημεία στις ρυθμίσεις της συγχώνευσης, προσαρμοσμένες στη φύση της πράξης (αρ. 54 §2). Η διαδικασία συνοψίζεται ως εξής:
α) Κατάρτιση του σχεδίου διάσπασης
Στη διάσπαση με απορρόφηση, τα διοικητικά όργανα καταρτίζουν σχέδιο σύμβασης διάσπασης (αρ. 59). Στη σύσταση νέων επωφελούμενων εταιρειών, το σχέδιο διάσπασης καταρτίζεται από το όργανο της διασπώμενης (αρ. 74). Το σχέδιο ορίζει το αντάλλαγμα και την ακριβή κατανομή συμμετοχών, ενεργητικού και παθητικού. Αν η κατανομή δεν προκύπτει ούτε από την ερμηνεία του σχεδίου, τα μη κατανεμημένα στοιχεία ενεργητικού επιμερίζονται αναλογικά με την εισφερόμενη καθαρή θέση. Για τις αντίστοιχες υποχρεώσεις οι επωφελούμενες ευθύνονται εις ολόκληρον, καθεμία μέχρι την καθαρή θέση της περιουσίας που απέκτησε (αρ. 59 §3).
β) Δημοσιότητα και έκθεση διοικητικού οργάνου
Το σχέδιο δημοσιεύεται στο Γ.Ε.ΜΗ. έναν τουλάχιστον μήνα πριν από την απόφαση (αρ. 60). Τα διοικητικά όργανα αιτιολογούν νομικά και οικονομικά τους όρους της διάσπασης σε σχετική έκθεση (αρ. 61). Η παράλειψη της έκθεσης προϋποθέτει, καταρχήν, έγγραφη συμφωνία όλων των μετόχων ή εταίρων και των κατόχων τίτλων με δικαίωμα ψήφου. Το σχετικό έγγραφο πρέπει να φέρει τη νόμιμη θεώρηση (αρ. 61 §5).
γ) Εξέταση από εμπειρογνώμονες και ενημέρωση των μετόχων ή εταίρων
Ένας ή περισσότεροι ανεξάρτητοι εμπειρογνώμονες εξετάζουν το σχέδιο και υποβάλλουν γραπτή έκθεση, εκτός αν συντρέχει νόμιμη εξαίρεση (αρ. 62). Οι μέτοχοι ή εταίροι αποκτούν πρόσβαση στο σχέδιο, στις οικονομικές καταστάσεις και στις απαιτούμενες εκθέσεις (αρ. 63). Στην κοινή και τη μερική διάσπαση με σύσταση νέων εταιρειών, η αναλογική κατανομή συμμετοχών επιτρέπει, μεταξύ άλλων, την παράλειψη των παραπάνω εκθέσεων (αρ. 74 §5).
δ) Προστασία πιστωτών και εργαζομένων
Οι πιστωτές με προγενέστερες και μη ληξιπρόθεσμες απαιτήσεις μπορούν, υπό προϋποθέσεις, να ζητήσουν εγγυήσεις εντός 30 ημερών από την ολοκλήρωση των διατυπώσεων δημοσιότητας του σχεδίου (αρ. 65). Πρέπει να αποδεικνύουν ότι η διάσπαση καθιστά αναγκαίες τις εγγυήσεις και ότι δεν έχουν λάβει κατάλληλες διασφαλίσεις. Αν η επωφελούμενη δεν εξοφλήσει απαίτηση που ανέλαβε, μπορεί να ευθύνονται εις ολόκληρον οι λοιπές και, κατά περίπτωση, η διασπώμενη. Η ευθύνη υπόκειται σε νόμιμα όρια και πενταετή παραγραφή (αρ. 65 §4). Οι εργαζόμενοι προστατεύονται σύμφωνα με την εργατική νομοθεσία, ιδίως ως προς τα δικαιώματα που συνδέονται με τις εργασιακές σχέσεις (αρ. 64).
ε) Έγκριση της διάσπασης
Η διάσπαση εγκρίνεται από τη συνέλευση ή τους εταίρους κάθε συμμετέχουσας εταιρείας σύμφωνα με τον νόμο και το καταστατικό (αρ. 66). Η απόφαση καλύπτει το σχέδιο και τις αναγκαίες καταστατικές τροποποιήσεις. Σε μη αναλογική κατανομή, οι μειοψηφούντες μπορούν να απαιτήσουν εξαγορά των συμμετοχών τους στην ίδια τη διασπώμενη εταιρεία (αρ. 66 §3). Στην κοινή και τη μερική διάσπαση, μη δίκαιη σχέση ανταλλαγής μπορεί να θεμελιώσει αξίωση αποζημίωσης, με δωδεκάμηνη παραγραφή από τη συντέλεση. Δεν μπορεί, ωστόσο, να οδηγήσει σε ακύρωση της διάσπασης (αρ. 73).
στ) Σύμβαση διάσπασης, έλεγχος νομιμότητας και δημοσιότητα
Μετά την έγκριση, η διάσπαση με απορρόφηση αποτυπώνεται σε σύμβαση, ενώ η σύσταση νέων επωφελούμενων σε πράξη της διασπώμενης (αρ. 67 και 74). Ακολουθούν ο προβλεπόμενος έλεγχος νομιμότητας και οι καταχωρίσεις στο Γ.Ε.ΜΗ. (αρ. 68–69). Ελλείψεις στα έγγραφα ή στις απαιτούμενες διατυπώσεις μπορούν να καθυστερήσουν την ολοκλήρωση.
ζ) Συντέλεση και αποτελέσματα της διάσπασης
Η διάσπαση συντελείται με την καταχώριση της σύμβασης ή της αντίστοιχης πράξης στο Γ.Ε.ΜΗ. ως προς τις επωφελούμενες εταιρείες (αρ. 70). Από την καταχώριση επέρχεται αυτοδικαίως καθολική διαδοχή ως προς την κατανεμημένη περιουσία, με την επιφύλαξη ειδικών διατυπώσεων μεταβίβασης. Στην κοινή διάσπαση η διασπώμενη παύει να υπάρχει, ενώ στη μερική διάσπαση και στην απόσχιση κλάδου εξακολουθεί να υφίσταται. Στην κοινή και τη μερική διάσπαση προβλέπεται επίσης ευθύνη διοικούντων και εμπειρογνωμόνων για υπαίτια παράβαση καθηκόντων (αρ. 71). Η ακύρωση μετά τη συντέλεση επιτρέπεται μόνο για συγκεκριμένα ελαττώματα εγκριτικών αποφάσεων, με αίτηση εντός τριμήνου από την καταχώριση. Αν το ελάττωμα θεραπευτεί εγκαίρως, δεν χωρεί ακύρωση (αρ. 72).
Συνοπτικά: Πρακτική σημασία και αξία
Η διάσπαση προσφέρεται για διαχωρισμό δραστηριοτήτων, αναδιοργάνωση ομίλου και προετοιμασία επενδύσεων. Η κατάλληλη μορφή καθορίζει αν η διασπώμενη διατηρείται και ποιος αποκτά τις συμμετοχές των επωφελούμενων. Προϋπόθεση ασφαλούς υλοποίησης είναι η πραγματική αυτοτέλεια των μεταβιβαζόμενων κλάδων και η πλήρης κατανομή περιουσίας και υποχρεώσεων. Ασάφειες μπορεί να ενεργοποιήσουν νόμιμους κανόνες κατανομής και εις ολόκληρον ευθύνης. Ο έλεγχος συμβάσεων, αδειών και ειδικών διατυπώσεων, μαζί με την προστασία πιστωτών, μειοψηφίας και εργαζομένων, απαιτείται πριν από την ολοκλήρωση. Η έγκαιρη προετοιμασία περιορίζει καθυστερήσεις, αξιώσεις και μεταγενέστερες διαφορές. Στο επόμενο άρθρο εξετάζουμε την κοινή διάσπαση.
Managing Partner
Koumentakis and Associates Law Firm
Σημ.: Το παρόν άρθρο αποτελεί τμήμα ευρύτερης ενότητας αρθρογραφίας της Δικηγορικής μας Εταιρείας για τους εταιρικούς μετασχηματισμούς. Στην ενότητα αυτή επιχειρούμε την ανάλυση, άρθρο προς άρθρο με business view, πάντα, προσέγγιση, του βασικού σχετικού νόμου (:ν. 4601/2019).