Συγχώνευση: δημοσιότητα & προληπτικός έλεγχος νομιμότητας
(άρ. 16 & 17 ν. 4601/2019)
Σε προηγούμενη αρθρογραφία εξετάσαμε την απόφαση της Γενικής Συνέλευσης ή των εταίρων κάθε συμμετέχουσας εταιρείας στη συγχώνευση. Εξετάσαμε επίσης τη σύμβαση συγχώνευσης, η οποία καταρτίζεται από τους εκπροσώπους των συγχωνευόμενων εταιρειών. Η δημοσιότητα και ο έλεγχος νομιμότητας συγχώνευσης αποτελούν το τελικό θεσμικό στάδιο πριν από τη συντέλεση του εταιρικού μετασχηματισμού. Σε αυτά εστιάζουμε εδώ: στην υποχρέωση δημοσιότητας των στοιχείων αυτών (άρ. 16 ν. 4601/2019) και στον προληπτικό έλεγχο νομιμότητας που προηγείται της δημοσιότητας (κατ’ αρ. 16 ν. 4601/2019).
Περιεχόμενο της υποχρέωσης δημοσιότητας
Ο νόμος επιβάλλει στις συμμετέχουσες εταιρείες την υποβολή της συγχώνευσης στις διατυπώσεις δημοσιότητας του Γ.Ε.ΜΗ. (άρ. 16 §3 ν. 4601/2019). Οι διατυπώσεις αυτές υπηρετούν τη διαφάνεια της διαδικασίας. Παράλληλα, ενημερώνουν τους τρίτους για τη μεταβολή της νομικής και περιουσιακής κατάστασης των συμμετεχουσών εταιρειών.
Ειδικότερα, η υποχρέωση δημοσιότητας καλύπτει, κατ’ ελάχιστον, δύο βασικά στοιχεία. Πρώτον, την απόφαση της συνέλευσης των εταίρων ή των μετόχων με την οποία εγκρίνεται η συγχώνευση (άρ. 14 ν.4601/2019). Δεύτερον, τη σύμβαση συγχώνευσης (άρ. 15 ν.4601/2019), η οποία καταρτίζεται από τα αρμόδια εταιρικά όργανα. Η υποχρέωση βαρύνει σωρευτικά όλες τις συμμετέχουσες εταιρείες. Δεν αρκεί, επομένως, η τήρηση των διατυπώσεων δημοσιότητας μόνο ως προς μία από αυτές.
Περαιτέρω, όταν στη συγχώνευση μετέχει εταιρεία που υπάγεται σε ειδικές περιπτώσεις, απαιτείται πρόσθετη δημοσιότητα. Πρόκειται ιδίως για εταιρείες δημοσίου ενδιαφέροντος, εταιρείες για τις οποίες προβλέπεται ειδική νομοθετική έγκριση ή εταιρείες αδειοδοτούμενες από την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς (άρ. 9 §3 ν. 4548/2018). Στην περίπτωση αυτή δημοσιεύεται και η εγκριτική απόφαση του αρμόδιου οργάνου του Υπουργείου Ανάπτυξης (άρ. 17 §4 ν. 4601/2019).
Συστατικός χαρακτήρας της υποχρέωσης δημοσιότητας
Η συγχώνευση ολοκληρώνεται με την καταχώριση της σύμβασης συγχώνευσης στο Γ.Ε.ΜΗ. ως προς την απορροφώσα εταιρεία (άρ. 18 ν. 4601/2019). Η νομοθεσία για τις συγχωνεύσεις (άρ. 16 ν. 4601/2019) δεν εισάγει ειδικές απαιτήσεις ως προς τις έννομες συνέπειες της δημοσιότητας. Παραπέμπει στο γενικό πλαίσιο δημοσιότητας του Γ.Ε.ΜΗ. (όπως αυτό ρυθμίζεται από τον ν. 4919/2022). Τα έννομα αποτελέσματα της συστατικής δημοσιότητας επέρχονται με την καταχώριση και δημοσίευση στο Γ.Ε.ΜΗ. (άρ. 18 ν. 4919/2022). Η δημοσιότητα έχει, επομένως, συστατικό χαρακτήρα. Από την ολοκλήρωσή της εκκινούν τα έννομα αποτελέσματα της συγχώνευσης.
Έννομες συνέπειες παράλειψης δημοσίευσης
Η παράλειψη τήρησης διατυπώσεων δημοσιότητας που ορίζει ο νόμος (άρ. 16 ν. 4601/2019) συνεπάγεται, καταρχήν, διοικητικές κυρώσεις. Οι κυρώσεις αφορούν παραβάσεις των υποχρεώσεων δημοσιότητας και εγγραφής στο Γ.Ε.ΜΗ. (άρ. 50 ν. 4919/2022). Διαφορετική είναι η περίπτωση της καταχώρισης της σύμβασης συγχώνευσης ως προς την απορροφώσα εταιρεία. Η καταχώριση αυτή συνδέεται με τη συντέλεση της συγχώνευσης και δεν αποτελεί απλή διατύπωση δημοσιότητας.
Προληπτικός έλεγχος νομιμότητας
Η δημοσιότητα των πράξεων συγχώνευσης προϋποθέτει προηγούμενο έλεγχο νομιμότητας. Ο έλεγχος καλύπτει το σύνολο των πράξεων και διατυπώσεων των συμμετεχουσών εταιρειών. Ο σχετικός νόμος (ν. 4601/2019) δεν εξειδικεύει πλήρως το περιεχόμενο του ελέγχου νομιμότητας. Για τον λόγο αυτό εφαρμόζονται συμπληρωματικά οι διατάξεις του νόμου για το Γ.Ε.ΜΗ. (ν. 4919/2022, ιδίως άρ. 3 στοιχ. ιζ’). Κατά τις διατάξεις αυτές, ο έλεγχος έχει ουσιαστικό χαρακτήρα. Αποβλέπουν στη διαπίστωση της συμφωνίας των προς καταχώριση πράξεων, στοιχείων και δηλώσεων με το καταστατικό. Αποβλέπουν, επίσης, στη συμφωνία τους με τις διατάξεις αναγκαστικού δικαίου που διέπουν τον οικείο εταιρικό τύπο. Η σχετική διάταξη για τη συγχώνευση (άρ. 17 ν. 4601/2019) διευρύνει το πεδίο του ελέγχου. Περιλαμβάνει και την τήρηση των διατυπώσεων του ίδιου νόμου και της ειδικότερης εταιρικής νομοθεσίας.
Συνεπώς, ο έλεγχος νομιμότητας δεν εξαντλείται σε απλό τυπικό έλεγχο ή σε διαπίστωση του νομότυπου των πράξεων. Δεν αποτελεί, όμως, πλήρη ουσιαστικό έλεγχο νομιμότητας με την ευρύτερη έννοια. Δεν περιλαμβάνει συνολική αξιολόγηση της συμφωνίας των πράξεων με όλη την έννομη τάξη. Δεν καταλαμβάνει, επίσης, έλεγχο σκοπιμότητας. Εκτός του πεδίου του παραμένουν ζητήματα φορολογικής συμμόρφωσης και λόγοι σχετικοί με το κύρος της σύμβασης συγχώνευσης. Περαιτέρω εξαιρείται (μέσω της παραπομπής στο άρθρο 9 παρ. 5 του ν. 4548/2018) και ο έλεγχος ακυρότητας των αποφάσεων των εταιρικών οργάνων.
Για την έναρξη της εγκριτικής διαδικασίας εφαρμόζονται οι ρυθμίσεις για την καταχώριση και δημοσίευση στο Γ.Ε.ΜΗ. Επομένως εφαρμόζεται η διαδικασία καταχώρισης και δημοσίευσης πράξεων που απαιτούν έλεγχο νομιμότητας (άρ. 25 ν. 4919/2022). Η προθεσμία των είκοσι (20) ημερών της παρ. 3 εκκινεί από την κατάρτιση της σύμβασης συγχώνευσης. Η άπρακτη παρέλευσή της ενεργοποιεί τις διοικητικές κυρώσεις για παραβάσεις υποχρεώσεων δημοσιότητας στο Γ.Ε.ΜΗ. (άρ. 50 ν. 4919/2022).
Λόγω του προληπτικού ελέγχου νομιμότητας, η αυτοματοποιημένη καταχώριση στο Γ.Ε.ΜΗ. αποκλείεται στις περιπτώσεις μετασχηματισμών (άρ. 26 §2 ν. 4919/2022). Τυχόν σφάλματα της εγκριτικής απόφασης διορθώνονται με τη διαδικασία διόρθωσης σφαλμάτων καταχώρισης στο Γ.Ε.ΜΗ. (άρ. 27 ν. 4919/2022). Σε κάθε περίπτωση, η αρμοδιότητα της Υπηρεσίας Γ.Ε.ΜΗ. είναι δέσμια. Όταν συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις, η αρμόδια αρχή οφείλει να προβεί στην καταχώριση ή στην έκδοση εγκριτικής απόφασης.
Αρμόδια όργανα για τη διενέργεια προληπτικού ελέγχου
Ο προληπτικός έλεγχος νομιμότητας και η μεταγενέστερη δημοσιότητα διενεργούνται από την αρμόδια Υπηρεσία Γ.Ε.ΜΗ. Η αρμόδια υπηρεσία είναι εκείνη της περιφέρειας όπου βρίσκεται η έδρα της απορροφώσας εταιρείας. Η αρμοδιότητα συγκεντρώνεται στην ίδια υπηρεσία, παρότι οι διατυπώσεις του άρθρου 16 αφορούν όλες τις συμμετέχουσες εταιρείες. Η επιλογή αυτή αποτρέπει την παράλληλη εμπλοκή περισσότερων αρχών. Η κατά τόπον αρμοδιότητα προσδιορίζεται με βάση την έδρα ή εγκατάσταση του υπόχρεου, κατά τον κανόνα κατανομής των Υπηρεσιών Γ.Ε.ΜΗ. (άρ. 20 §5 ν. 4919/2022).
Όταν στη συγχώνευση συμμετέχει, ως απορροφώσα ή απορροφώμενη, εταιρεία του άρθρου 9 παρ. 3 του ν. 4548/2018, η αρμοδιότητα μεταφέρεται στο Υπουργείο Ανάπτυξης. Πρόκειται για τις εταιρείες δημοσίου ενδιαφέροντος, τις εταιρείες με ειδική νομοθετική έγκριση και τις εταιρείες που αδειοδοτούνται από την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς. Στις περιπτώσεις αυτές, η εγκριτική απόφαση εκδίδεται από το αρμόδιο όργανο του Υπουργείου.
Πεδίο εφαρμογής των ρυθμίσεων
Οι ρυθμίσεις για τη δημοσιότητα και τον προληπτικό έλεγχο της συγχώνευσης (άρ. 16 και 17 ν. 4601/2019) εφαρμόζονται σε όλες τις μορφές συγχώνευσης. Καταλαμβάνουν τις συγχωνεύσεις με απορρόφηση, δηλαδή με μεταβίβαση περιουσίας και υποχρεώσεων σε υφιστάμενη απορροφώσα εταιρεία (άρ. 6 ν. 4601/2019) και τις συγχωνεύσεις με σύσταση νέας εταιρείας, στην οποία μεταβιβάζονται τα στοιχεία των συγχωνευόμενων εταιρειών (άρ. 22 ν. 4601/2019). Καταλαμβάνουν, επίσης, τις συγχωνεύσεις σε ειδική σχέση συμμετοχικού ελέγχου από ανώνυμη εταιρεία (άρ. 36 ν. 4601/2019). Στην ίδια κατηγορία εντάσσονται και οι πράξεις εξαγοράς που εξομοιώνονται με συγχώνευση με απορρόφηση (άρ. 37 ν. 4601/2019). Επιπλέον, το άρθρο 16 εφαρμόζεται στις εταιρικές μορφές που μπορούν να μετάσχουν σε μετασχηματισμό (άρ. 2 §1 ν. 4601/2019). Η εφαρμογή του καταλαμβάνει ακόμη και λυθείσες εταιρείες, υπό τις ειδικές προϋποθέσεις συμμετοχής τους σε μετασχηματισμό ή συγχώνευση (άρ. 3 και 24 ν. 4601/2019).
Η δημοσιότητα και ο προληπτικός έλεγχος νομιμότητας λειτουργούν ως η τελική θεσμική δικλείδα πριν από τη συντέλεση της συγχώνευσης. Για τις επιχειρήσεις, δεν πρόκειται για τυπικό στάδιο φακέλου. Πρόκειται για το σημείο όπου οι εταιρικές αποφάσεις, η σύμβαση συγχώνευσης και οι απαιτούμενες εγκρίσεις αποκτούν εξωτερική ισχύ. Για τους συμβούλους και τα διοικητικά στελέχη, η έγκαιρη και ορθή προετοιμασία μειώνει ουσιωδώς τον κίνδυνο καθυστερήσεων. Αποτελεί επίσης προϋπόθεση για την ασφαλή μετάβαση στο επόμενο στάδιο. Στο επόμενο άρθρο θα εξετάσουμε τα αποτελέσματα της συγχώνευσης. Δηλαδή, τις έννομες συνέπειες που επέρχονται μετά την ολοκλήρωση της δημοσιότητας και της καταχώρισης στο Γ.Ε.ΜΗ.-
Managing Partner
Koumentakis and Associates Law Firm
Σημ.: Το παρόν άρθρο αποτελεί τμήμα ευρύτερης ενότητας αρθρογραφίας της Δικηγορικής μας Εταιρείας για τους εταιρικούς μετασχηματισμούς. Στην ενότητα αυτή επιχειρούμε την ανάλυση, άρθρο προς άρθρο με business view, πάντα, προσέγγιση, του βασικού σχετικού νόμου (:ν. 4601/2019).