Συγχώνευση με τη συμμετοχή προσωπικών εταιρειών
Σε προηγούμενη αρθρογραφία μας εξετάσαμε τα βασικά στάδια και τις συνέπειες της συγχώνευσης εταιρειών. Θα εστιάσουμε εδώ σε μια ειδικότερη περίπτωση: τη συγχώνευση με τη συμμετοχή προσωπικής εταιρείας. Η περίπτωση αυτή παρουσιάζει ιδιαιτερότητες σε σχέση με τις συγχωνεύσεις κεφαλαιουχικών εταιρειών. Η προσωπική σχέση μεταξύ των εταίρων, ο τρόπος λήψης αποφάσεων και η ενδεχόμενη προσωπική ευθύνη για τα εταιρικά χρέη καθιστούν αναγκαίες ειδικές ρυθμίσεις. Για διοικήσεις, εταίρους, πιστωτές και συμβούλους, το ζήτημα δεν είναι τυπικό. Η απόκλιση από τις ειδικές προϋποθέσεις μπορεί να επηρεάσει το κύρος των αποφάσεων, την ευθύνη των εταίρων και την ασφάλεια του μετασχηματισμού.
Πεδίο εφαρμογής ειδικών διατάξεων
Ειδικές ρυθμίσεις εφαρμόζονται όταν στη συγχώνευση μετέχουν ομόρρυθμες ή ετερόρρυθμες εταιρείες. Εφαρμόζονται, επίσης, σε ετερόρρυθμες κατά μετοχές εταιρείες και σε εμπορικές κοινοπραξίες που υπάγονται στους κανόνες της ομόρρυθμης εταιρείας. Για όσα δεν ρυθμίζονται ειδικά, εφαρμόζονται οι γενικοί κανόνες για τους εταιρικούς μετασχηματισμούς και οι κανόνες για τις προσωπικές εταιρείες. Πρώτο πρακτικό βήμα είναι ο ορθός χαρακτηρισμός της συμμετέχουσας εταιρείας και των εταίρων της. Λανθασμένος χαρακτηρισμός μπορεί να οδηγήσει σε ελλιπή φάκελο, προβληματικές αποφάσεις ή εσφαλμένη εκτίμηση ευθύνης.
Η συγχώνευση με συμμετοχή λυθείσας προσωπικής εταιρείας
Η λύση προσωπικής εταιρείας δεν αποκλείει, καταρχήν, τη συμμετοχή της σε συγχώνευση. Αυτό επιτρέπεται εφόσον δεν έχει αρχίσει η διανομή του προϊόντος εκκαθάρισης και σώζεται το ενεργητικό της. Η διαπίστωση πρέπει να τεκμηριώνεται εγκαίρως, ιδίως όταν υπάρχουν εκκρεμείς απαιτήσεις, υποχρεώσεις ή πράξεις εκκαθάρισης.
Αν η λυθείσα προσωπική εταιρεία συμμετέχει ως απορροφώσα, αναβιώνει αυτοδικαίως και συνεχίζει τη λειτουργία της. Αν συμμετέχει ως απορροφώμενη, παύει να υφίσταται με τη συντέλεση της συγχώνευσης. Η διάκριση έχει πρακτική αξία για βιβλία, συμβάσεις, εκκρεμείς δίκες και σχέσεις με πιστωτές.
Η συμμετοχή λυθείσας προσωπικής εταιρείας αποκλείεται όταν οι εταίροι έχουν συμφωνήσει ότι, μετά τη λύση, δεν θα ακολουθήσει εκκαθάριση. Το ίδιο ισχύει όταν έχει συμφωνηθεί άλλος τρόπος διευθέτησης εκκρεμοτήτων. Γι’ αυτό πρέπει να ελέγχεται η εταιρική σύμβαση και κάθε απόφαση για τη λύση.
Το περιεχόμενο του σχεδίου σύμβασης συγχώνευσης
Όταν στη συγχώνευση συμμετέχει προσωπική εταιρεία, το σχέδιο πρέπει να περιλαμβάνει πρόσθετες πληροφορίες πέραν των γενικών στοιχείων. Πρέπει να προσδιορίζει τους εταίρους που θα ευθύνονται προσωπικά για τα χρέη της απορροφώσας. Πρέπει, επίσης, να προσδιορίζει το ποσοστό συμμετοχής των εταίρων της απορροφώμενης προσωπικής εταιρείας. Το στοιχείο αυτό επηρεάζει, εκτός αντίθετης συμφωνίας, τη διανομή κερδών και τη συμμετοχή στις ζημίες.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται για εταίρους της απορροφώμενης που δεν είχαν προσωπική ευθύνη. Καταρχήν συμμετέχουν στην απορροφώσα ως ετερόρρυθμοι, διατηρώντας το προηγούμενο καθεστώς ευθύνης. Διαφορετική αντιμετώπιση επιτρέπεται μόνο με ρητή συγκατάθεσή τους κατά την έγκριση και σχετική πρόβλεψη στο σχέδιο.
Η ενημέρωση των εταίρων για τη συγχώνευση
Οι εταίροι έχουν δικαίωμα να λαμβάνουν γνώση των εγγράφων της συγχώνευσης. Το δικαίωμα ασκείται για διάστημα που αρχίζει τουλάχιστον δέκα ημέρες πριν από την εγκριτική απόφαση. Έτσι διαθέτουν χρόνο για αξιολόγηση των συνεπειών. Παράλειψη έγκαιρης ενημέρωσης μπορεί να επηρεάσει την εγκυρότητα της διαδικασίας και να θεμελιώσει ευθύνη.
Η προσωπική εταιρεία απαλλάσσεται από γραπτή έκθεση και από ορισμένες υποχρεώσεις ενημέρωσης όταν όλοι οι εταίροι είναι και διαχειριστές. Η εξαίρεση δικαιολογείται επειδή οι διαχειριστές διαθέτουν ήδη πληροφόρηση. Αν υπάρχουν εταίροι εκτός διαχείρισης, οι εγγυήσεις ενημέρωσης αποκτούν μεγαλύτερη σημασία.
Η απόφαση των εταίρων για την έγκριση της συγχώνευσης
Η απόφαση συμμετοχής προσωπικής εταιρείας σε συγχώνευση λαμβάνεται, καταρχήν, ομόφωνα. Η εταιρική σύμβαση μπορεί να επιτρέπει πλειοψηφική απόφαση με αυξημένη πλειοψηφία του συνολικού αριθμού των εταίρων. Πριν από κάθε απόφαση πρέπει να ελέγχεται αν επιτρέπεται πράγματι πλειοψηφική έγκριση. Διαφορετικά, η απόφαση εκτίθεται σε σοβαρό κίνδυνο αμφισβήτησης.
Ο προσωπικά ευθυνόμενος εταίρος μπορεί να συγκατατεθεί στη συγχώνευση υπό όρο. Μπορεί, ιδίως, να ζητήσει να συμμετέχει στην απορροφώσα ως ετερόρρυθμος, επιδιώκοντας περιορισμό της ευθύνης του. Αν ο όρος δεν γίνει δεκτός, ανακύπτουν συνέπειες για το δικαίωμα εξόδου.
Το δικαίωμα εξόδου των εταίρων
Το δικαίωμα εξόδου ανήκει στους εταίρους που διαφώνησαν, όταν η απόφαση λήφθηκε με πλειοψηφία. Το ίδιο δικαίωμα έχει και ο εταίρος που ζήτησε θέση ετερόρρυθμου, εφόσον ο όρος του δεν έγινε δεκτός. Η ρύθμιση αντανακλά τον προσωποπαγή χαρακτήρα των προσωπικών εταιρειών και δεν περιορίζεται από την εταιρική σύμβαση.
Στον εξερχόμενο εταίρο καταβάλλεται η πλήρης αξία της συμμετοχής του, με βάση την εταιρική περιουσία πριν από τη συγχώνευση. Για την εταιρεία και τους συμβούλους της, κρίσιμη είναι η πρόβλεψη χρηματοδοτικών, φορολογικών και λογιστικών συνεπειών.
Η εξέταση του σχεδίου από εμπειρογνώμονες
Στις συγχωνεύσεις με προσωπική εταιρεία, η εξέταση του σχεδίου από εμπειρογνώμονες δεν είναι πάντοτε υποχρεωτική. Η έκθεση συντάσσεται μόνο αν το ζητήσει εταίρος της προσωπικής εταιρείας. Η ρύθμιση εξισορροπεί την ανάγκη ενημέρωσης με την αποφυγή περιττών εξόδων. Δεν σημαίνει ότι αποτίμηση και τεκμηρίωση μπορούν να αντιμετωπιστούν επιφανειακά.
Αν το αίτημα υποβληθεί εμπρόθεσμα, η έγκριση λαμβάνεται μόνο μετά την κοινοποίηση της έκθεσης στους εταίρους. Σε σύνθετες σχέσεις, υψηλές αποτιμήσεις ή έντονη διαφωνία, η έκθεση μπορεί να λειτουργήσει προληπτικά-βεβαίως και αποδεικτικά.
Παραγραφή των αξιώσεων κατά των εταίρων της απορροφώμενης εταιρείας
Όταν προσωπική εταιρεία απορροφάται από εταιρεία χωρίς προσωπική ευθύνη των μετόχων ή εταίρων της, οι αξιώσεις κατά των προσωπικά ευθυνόμενων εταίρων δεν διατηρούνται επ’ αόριστον. Παραγράφονται μετά την πάροδο πέντε ετών από τη συντέλεση, εκτός αν ισχύει συντομότερη παραγραφή. Αν η απαίτηση καταστεί ληξιπρόθεσμη αργότερα, η παραγραφή αρχίζει από τότε.
Η ευθύνη δεν υφίσταται έναντι δανειστή που συγκατατέθηκε εγγράφως στη συγχώνευση. Θεωρείται ότι αποδέχθηκε τη μεταβολή στο πρόσωπο του οφειλέτη. Για τους πιστωτές, η έγγραφη συγκατάθεση δεν είναι τυπική πράξη. Μπορεί να συνεπάγεται απώλεια σημαντικού μέσου ικανοποίησης.
Η συγχώνευση με συμμετοχή προσωπικών εταιρειών απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή, επειδή συνδυάζει τον εταιρικό μετασχηματισμό με στοιχεία προσωπικής ευθύνης και έντονης εταιρικής σχέσης. Τα κρίσιμα σημεία δεν περιορίζονται στο σχέδιο σύμβασης συγχώνευσης. Αφορούν το καθεστώς της συμμετέχουσας εταιρείας, την ενημέρωση των εταίρων, τον τρόπο λήψης απόφασης, το δικαίωμα εξόδου, την ενδεχόμενη έκθεση εμπειρογνώμονα και την τύχη των αξιώσεων των πιστωτών. Η απόκλιση από τις ειδικές ρυθμίσεις μπορεί να οδηγήσει σε αμφισβητήσεις, καθυστερήσεις, οικονομικές αξιώσεις και διατήρηση προσωπικής ευθύνης. Για τον λόγο αυτό, ο φάκελος του μετασχηματισμού πρέπει να τεκμηριώνει όχι μόνο τι αποφασίστηκε αλλά και πώς προστατεύθηκαν οι εταίροι και οι πιστωτές. Στο επόμενο άρθρο της σειράς θα εξετάσουμε τις ειδικές ρυθμίσεις της συγχώνευσης με συμμετοχή ανωνύμων εταιρειών.-
Managing Partner
Koumentakis and Associates Law Firm
Σημ.1: Το παρόν άρθρο αποτελεί τμήμα ευρύτερης ενότητας αρθρογραφίας της Δικηγορικής μας Εταιρείας για τους εταιρικούς μετασχηματισμούς. Στην ενότητα αυτή επιχειρούμε την ανάλυση, άρθρο προς άρθρο με business view, πάντα, προσέγγιση, του βασικού σχετικού νόμου (:ν. 4601/2019).