Όταν το Δημόσιο παρακολουθεί τον ΑΦΜ και όχι την οικονομική δραστηριότητα…

Η πόλη της Θεσσαλονίκης είναι γνωστή για την ιστορία της. Επανασυστήνεται, όμως, δυστυχώς, με μία νεότερη, λεκτικά -μόνον- ταυτόσημη: αυτή της μεθόδευσης, σε εξαιρετικά μεγάλη έκταση, της αποφυγής πληρωμής οφειλών στο Δημόσιο και στον e-ΕΦΚΑ. Η συγκεκριμένη δικογραφία καταγράφει 917 νομικά πρόσωπα, από τα οποία 860 εμφανίζουν οφειλές˙ σε 380 περιπτώσεις άνω των €120.000, με συνολική επιβάρυνση περίπου €206,27 εκατ. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο: “πώς δημιουργήθηκαν οι οφειλές;”; Είναι και: “πώς κατέστη δυνατό να επαναλαμβάνεται, επανειλημμένα, η ίδια πρακτική επί σειρά πολλών ετών;”

Τι έκανε δυνατή την ανάπτυξη του μηχανισμού;

Η ταχύτητα και το χαμηλό κόστος σύστασης συγκεκριμένων εταιρικών τύπων (ΟΕ, ΕΕ, ΙΚΕ) διευκολύνουν, ασφαλώς, τη δημιουργία νέων εταιρικών φορέων˙ πρόκειται για θεμιτή επιλογή μιας σύγχρονης οικονομίας. Η πραγματική «μαύρη τρύπα» εντοπίζεται αλλού: το σύστημα παρακολουθούσε τον ΑΦΜ και όχι, εγκαίρως, τη συνέχεια της οικονομικής δραστηριότητας. Έτσι, η ίδια επιχείρηση μπορούσε να συνεχίζει στην ίδια εγκατάσταση/διεύθυνση, με ίδιο προσωπικό και εξοπλισμό αλλά με νέο νομικό φορέα και νέο ΑΦΜ. Η δικογραφία καταγράφει ακόμη και διαδοχή εννέα διαφορετικών ΑΦΜ στην ίδια διεύθυνση μέσα σε εννέα έτη.

Το πρόβλημα ενισχύθηκε από τον κατακερματισμό των πληροφοριών: ΓΕΜΗ, ΑΑΔΕ, e-ΕΦΚΑ, ΕΡΓΑΝΗ, μισθώσεις και Μητρώο Πραγματικών Δικαιούχων συνθέτουν διαφορετικά κομμάτια της ενιαίας εικόνας. Αν αυτά δεν συσχετισθούν έγκαιρα, το μοτίβο «ίδιο κατάστημα-ίδιο προσωπικό-νέος ΑΦΜ-παλαιά χρέη» γίνεται αντιληπτό μόνον εκ των υστέρων.

Ο ρόλος των ενημεροτήτων

Ιδιαίτερη σημασία αποκτά το γεγονός ότι οι επιχειρήσεις εστίασης συναλλάσσονται, κατά κύριο, λόγο με ιδιώτες. Η φορολογική και ασφαλιστική ενημερότητα απαιτείται σε συγκεκριμένες συναλλαγές και διαδικασίες˙ δεν αποτελεί καθημερινή προϋπόθεση για να λειτουργήσει ένα κατάστημα (λ.χ. εστίασης) και να εισπράττει από τους πελάτες του. Η συσσώρευση, επομένως, ληξιπρόθεσμων οφειλών προς το Δημόσιο και τον e-ΕΦΚΑ δεν συνεπάγεται, από μόνη της, παύση λειτουργίας. Μια επιχείρηση μπορεί, έτσι, να συνεχίζει να παράγει τζίρο, ενώ φόροι και εισφορές συσσωρεύονται.

Ποιος ευθύνεται για τις οφειλές;

Καταρχήν οφειλέτης είναι η ίδια η εταιρεία. Στις ΙΚΕ και ΕΠΕ οι εταίροι, κατά κανόνα, δεν ευθύνονται προσωπικά μόνο λόγω της εταιρικής τους ιδιότητας. Ο διαχειριστής ασκεί τη διοίκηση και εκπροσώπηση της εταιρείας. Για συγκεκριμένες φορολογικές/ασφαλιστικές οφειλές μπορεί να θεμελιωθεί προσωπική και αλληλέγγυα ευθύνη του διαχειριστή ή και του πραγματικού/υποκρυπτόμενου εταίρου, εφόσον συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις. Αντίθετα, στις προσωπικές εταιρείες ο ομόρρυθμος εταίρος ευθύνεται απεριόριστα και εις ολόκληρον-όχι όμως και ο ετερόρρυθμος. Ως προς τους φερόμενους ως πραγματικούς/υποκρυπτόμενους δικαιούχους, ο χαρακτηρισμός αυτός δεν αρκεί, μόνος του, για προσωπικό καταλογισμό˙ απαιτείται ειδική νόμιμη βάση ευθύνης. Από τα γνωστά, μέχρι σήμερα, στοιχεία της (νέας) Ιστορίας της Θεσσαλονίκης φαίνεται πως, σε αρκετές περιπτώσεις, συντρέχει.

Το «οικονομικό παρελθόν» του διαχειριστή

Η ύπαρξη οφειλών σε εταιρεία που κάποιος διαχειρίστηκε δεν δημιουργεί, από μόνη της, γενικό κώλυμα να αναλάβει διαχείριση και άλλης εταιρείας. Αν έχει θεμελιωθεί προσωπική του ευθύνη, οι συγκεκριμένες οφειλές τον ακολουθούν προσωπικά και επιφέρουν μέτρα είσπραξης και ποινικές, όπου προβλέπεται, κυρώσεις. Δεν λειτουργούν, όμως, αυτομάτως ως εταιρική «μαύρη λίστα» που αποκλείει κάθε νέο διορισμό (μολονότι, ίσως, θα έπρεπε). Αυτό ακριβώς καθιστά κρίσιμη την έγκαιρη αξιολόγηση επαναλαμβανόμενων προτύπων και του ιστορικού των διαχειριστών.

Τα κρίσιμα σημεία

Οι ενδείξεις αυξημένου κινδύνου προκύπτουν, ήδη, ευδιάκριτες: διαδοχικά ΑΦΜ στην ίδια διεύθυνση, ίδιο προσωπικό και εξοπλισμός, βραχύβιες εταιρείες που εγκαταλείπονται όταν αυξάνονται οι οφειλές, επαναλαμβανόμενοι διαχειριστές ή εταίροι χωρίς οικονομική επιφάνεια, κοινά στοιχεία επικοινωνίας, κοινά λογιστικά γραφεία, συχνές μεταβολές μισθώσεων και, κυρίως, πραγματική διοίκηση από πρόσωπο διαφορετικό από εκείνο που εμφανίζεται στα εταιρικά μητρώα. Ισχυρό red flag αποτελεί και ο «αχυράνθρωπος» που εμφανίζεται να διοικεί τυπικά πολλές εταιρείες, χωρίς εμφανή επιχειρηματική δραστηριότητα ή περιουσιακό υπόβαθρο.

Επομένως: μεγάλη αδυναμία δεν συνιστά η έλλειψη δεδομένων αλλά η καθυστερημένη διασύνδεσή τους. Όσο ο έλεγχος εστιάζει σε μεμονωμένους ΑΦΜ και όχι στην οικονομική δραστηριότητα, την ουσιαστική συνέχεια της επιχείρησης και εκείνον που πραγματικά την ελέγχει, ο επόμενος ΑΦΜ θα προηγείται, πιθανότατα, του επόμενου ελέγχου˙ πολύ περισσότερο των προβλεπόμενων κυρώσεων.-

Σταύρος Κουμεντάκης

Managing Partner

Koumentakis and Associates Law Firm