Απλοποιημένες μορφές συγχώνευσης και εξαγορά εταιρειών
(αρ. 35–38 ν. 4601/2019)
Ο ν. 4601/2019 προβλέπει ειδικές ρυθμίσεις για συγχωνεύσεις στις οποίες η συμμετοχική σχέση επιτρέπει ουσιαστική απλούστευση της διαδικασίας. Όταν η απορροφώσα Α.Ε. κατέχει το σύνολο ή τουλάχιστον το 90% των δικαιωμάτων ψήφου της απορροφώμενης, περιορίζονται συγκεκριμένες διατυπώσεις. Οι δύο περιπτώσεις, όμως, δεν παρέχουν το ίδιο εύρος απαλλαγών, επειδή στη δεύτερη εξακολουθεί να υπάρχει μειοψηφία στην απορροφώμενη εταιρεία. Παράλληλα, ρυθμίζεται η εξαγορά Α.Ε., η οποία εξομοιώνεται με συγχώνευση με απορρόφηση, παρότι οι μέτοχοι λαμβάνουν αντίτιμο αντί εταιρικών συμμετοχών. Για τη διοίκηση και τους συμβούλους, το βασικό ζήτημα είναι η σωστή επιλογή καθεστώτος και η τήρηση όσων διατυπώσεων παραμένουν υποχρεωτικές.
Απορρόφηση εταιρείας που ανήκει κατά 100% στην απορροφώσα Α.Ε.
Μία από τις απλοποιημένες μορφές συγχώνευσης προβλέπεται στον νόμο αφορά απορρόφηση μίας ή περισσότερων κεφαλαιουχικών εταιρειών από Α.Ε. που κατέχει το σύνολο των τίτλων της με δικαίωμα ψήφου (αρ. 35). Η κατοχή μπορεί να είναι άμεση ή μέσω προσώπου που ενεργεί στο όνομά του, αλλά για λογαριασμό της απορροφώσας. Η απορροφώμενη λύεται χωρίς εκκαθάριση και το σύνολο της περιουσίας και των υποχρεώσεών της μεταβιβάζεται καθολικά στην απορροφώσα. Επειδή δεν υπάρχει μειοψηφία στην απορροφώμενη, επιτρέπεται να παραλειφθούν διατυπώσεις που υπηρετούν κυρίως την ενημέρωση ή την προστασία των μετόχων ή εταίρων της. Η απλούστευση, πάντως, αφορά συγκεκριμένες απαιτήσεις, χωρίς να καταργούνται οι λοιπές υποχρεώσεις και διατυπώσεις που προβλέπονται για τη διαδικασία της συγχώνευσης.
Οι προϋποθέσεις εφαρμογής (αρ. 35)
Για την εφαρμογή της διάταξης, η απορροφώσα πρέπει να είναι Α.Ε. και η απορροφώμενη κεφαλαιουχική εταιρεία. Η απορροφώσα πρέπει να κατέχει το 100% των μετοχών, μεριδίων ή άλλων τίτλων της απορροφώμενης που παρέχουν δικαίωμα ψήφου. Η ειδική ρύθμιση αφορά μόνο συγχώνευση με απορρόφηση και όχι συγχώνευση με σύσταση νέας εταιρείας.
Δεν απαιτείται η απορροφώσα να κατέχει ήδη το 100% κατά την έναρξη της διαδικασίας συγχώνευσης. Το ποσοστό αυτό μπορεί να αποκτηθεί και κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, ακόμη και μετά την υπογραφή του σχεδίου σύμβασης συγχώνευσης, αρκεί να έχει αποκτηθεί κατά τη συντέλεση της συγχώνευσης, δηλαδή κατά την καταχώριση της σύμβασης στο Γ.Ε.ΜΗ. (αρ. 18).
Η απαλλαγή από την εταιρική έγκριση προϋποθέτει έγκαιρη δημοσιότητα του σχεδίου από κάθε συμμετέχουσα εταιρεία, τουλάχιστον έναν μήνα πριν από τη συντέλεση (αρ. 35). Για το ίδιο διάστημα, οι μέτοχοι της απορροφώσας πρέπει να μπορούν να εξετάζουν στην έδρα της απορροφώσας τα έγγραφα που παραμένουν υποχρεωτικά διαθέσιμα. Πρόκειται για το σχέδιο, τις χρηματοοικονομικές καταστάσεις και εκθέσεις διαχείρισης των τριών τελευταίων ετών και, όταν απαιτείται, ενδιάμεση λογιστική κατάσταση.
Μέτοχος ή μέτοχοι της απορροφώσας που εκπροσωπούν τουλάχιστον το 1/20 του καταβεβλημένου κεφαλαίου μπορούν να ζητήσουν τη σύγκληση έκτακτης γενικής συνέλευσης μέχρι τη συντέλεση της συγχώνευσης. Το αίτημα πρέπει να έχει ως αντικείμενο την έγκριση της συγχώνευσης και ασκείται με τους κανόνες του δικαιώματος μειοψηφίας (αρ. 141 παρ. 1 ν. 4548/2018). Αν ασκηθεί το δικαίωμα, η απαλλαγή από την απόφαση της γενικής συνέλευσης δεν ισχύει. Η διοίκηση πρέπει, επομένως, να έχει προβλέψει στο χρονοδιάγραμμα τη δυνατότητα σύγκλησης και λήψης απόφασης χωρίς να διακινδυνεύσει την ολοκλήρωση της συγχώνευσης.
Οι αποκλίσεις από τη συνήθη διαδικασία
Στην περίπτωση απορρόφησης εταιρείας που ανήκει κατά 100% στην απορροφώσα δεν απαιτούνται η έκθεση του διοικητικού οργάνου ούτε η εξέταση του σχεδίου από εμπειρογνώμονες (αρ. 35). Το σχέδιο δεν απαιτείται επίσης να περιλαμβάνει στοιχεία σχετικά με τη σχέση ανταλλαγής, τη διάθεση νέων συμμετοχών ή την έναρξη δικαιώματος συμμετοχής στα κέρδη. Οι εξαιρέσεις αυτές συνδέονται με το γεγονός ότι, λόγω της πλήρους συμμετοχής της απορροφώσας στην απορροφώμενη, δεν πραγματοποιείται ανταλλαγή συμμετοχών. Εξαιρείται επίσης η ειδική ευθύνη διοίκησης και εμπειρογνωμόνων που προβλέπεται για την προετοιμασία και πραγματοποίηση της συγχώνευσης (αρ. 19). Η εξαίρεση δεν καταργεί τυχόν ευθύνη μελών του Δ.Σ. έναντι της εταιρείας για παράβαση των καθηκόντων τους (αρ. 102 ν. 4548/2018).
Εφόσον συντρέχουν οι προϋποθέσεις δημοσιότητας, ενημέρωσης και προστασίας της μειοψηφίας που προβλέπει ο νόμος (άρ. 35), δεν απαιτείται απόφαση των εταιρικών οργάνων των συμμετεχουσών εταιρειών για την έγκριση της συγχώνευσης. Η απαλλαγή δεν είναι υποχρεωτική: οι συμμετέχουσες εταιρείες μπορούν να ακολουθήσουν την κοινή διαδικασία και να λάβουν εγκριτικές αποφάσεις. Η επιλογή αυτή μπορεί να είναι χρήσιμη όταν υπάρχει εταιρική πολυπλοκότητα, χρηματοδοτική απαίτηση ή ανάγκη ενισχυμένης εσωτερικής νομιμοποίησης.
Αν εφαρμοστεί η απλουστευμένη διαδικασία χωρίς να πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις και παραλειφθεί η απαιτούμενη εταιρική έγκριση, η συγχώνευση μπορεί να ακυρωθεί (σύμφωνα με το άρθρο 20).
Απορρόφηση εταιρείας που ανήκει κατά τουλάχιστον 90% στην απορροφώσα Α.Ε.
Όταν η απορροφώσα Α.Ε. κατέχει τουλάχιστον 90%, αλλά όχι το 100%, των τίτλων με δικαίωμα ψήφου της απορροφώμενης, προβλέπεται στενότερη απλούστευση (αρ. 36). Η βασική διαφορά είναι ότι στην απορροφώμενη εξακολουθούν να υπάρχουν μέτοχοι ή εταίροι μειοψηφίας, οι οποίοι χρειάζονται τις γενικές προστατευτικές διατυπώσεις.
Σε αντίθεση με το άρθρο 35, το άρθρο 36 δεν προβλέπει τις ίδιες απαλλαγές από τις επιμέρους διατυπώσεις της διαδικασίας. Η απλούστευση αφορά τη δυνατότητα παράλειψης της απόφασης της γενικής συνέλευσης της απορροφώσας, εφόσον πληρούνται οι ειδικότερες προϋποθέσεις του άρ. 36. Η έκθεση διοίκησης, ο έλεγχος εμπειρογνωμόνων, η σχέση ανταλλαγής και η έγκριση από την απορροφώμενη παραμένουν, κατ’ αρχήν, στο γενικό καθεστώς. Δεν πρέπει, επομένως, να μεταφέρονται μηχανικά στην περίπτωση του 90% οι απαλλαγές που ισχύουν για την πλήρως ελεγχόμενη θυγατρική. Για τη διοίκηση, το ποσοστό 90% λειτουργεί ως όριο για συγκεκριμένη απαλλαγή και όχι ως γενική σύντμηση της συγχώνευσης.
Για να μη χρειαστεί απόφαση της γενικής συνέλευσης της απορροφώσας, το σχέδιο πρέπει να έχει δημοσιευθεί για αυτήν τουλάχιστον έναν μήνα πριν από τη συνέλευση της απορροφώμενης. Για το ίδιο διάστημα, οι μέτοχοι της απορροφώσας πρέπει να έχουν δικαίωμα πρόσβασης στα έγγραφα της συγχώνευσης στην έδρα της εταιρείας (αρ. 36). Επιπλέον, μέτοχοι της απορροφώσας που εκπροσωπούν τουλάχιστον το 1/20 του καταβεβλημένου κεφαλαίου μπορούν να ζητήσουν τη σύγκληση έκτακτης γενικής συνέλευσης μέχρι τη συντέλεση της συγχώνευσης. Αν υποβληθεί τέτοιο αίτημα, η απαλλαγή από την απόφαση της γενικής συνέλευσης παύει να ισχύει (αρ. 36˙ αρ. 141 παρ. 1 ν. 4548/2018).
Η απλούστευση του άρθρου 36 αφορά, συνεπώς, μόνο την έγκριση από τη γενική συνέλευση της απορροφώσας. Η απορροφώμενη εξακολουθεί να εγκρίνει τη συγχώνευση και οι λοιπές γενικές και ειδικές διατάξεις παραμένουν εφαρμοστέες. Λανθασμένη παράλειψη της απόφασης της απορροφώσας, επειδή δεν τηρήθηκαν οι προϋποθέσεις ή ασκήθηκε το δικαίωμα μειοψηφίας, μπορεί να ενεργοποιήσει τον μηχανισμό ακύρωσης (αρ. 20).
Η εξαγορά (αρ. 37)
Η εξαγορά είναι ιδιαίτερη πράξη εταιρικού μετασχηματισμού, η οποία εξομοιώνεται νομοθετικά με συγχώνευση με απορρόφηση (αρ. 37). Μία ή περισσότερες Α.Ε. λύονται χωρίς εκκαθάριση και μεταβιβάζουν το σύνολο της περιουσίας και των υποχρεώσεών τους σε άλλη Α.Ε. Οι πρώτες θεωρούνται εξαγοραζόμενες και η δεύτερη εξαγοράζουσα. Οι μέτοχοι των εξαγοραζόμενων δεν λαμβάνουν συμμετοχές στην εξαγοράζουσα, αλλά αντάλλαγμα για τα δικαιώματά τους. Το αντάλλαγμα μπορεί να είναι χρηματικό ή μη χρηματικό, όχι όμως να συνίσταται σε συμμετοχές της εξαγοράζουσας.
Η ουσιώδης διαφορά από τη συγχώνευση με απορρόφηση βρίσκεται στο αντάλλαγμα. Οι μέτοχοι λαμβάνουν αντάλλαγμα για τα δικαιώματά τους και όχι εταιρικές συμμετοχές της εξαγοράζουσας. Αν το αντάλλαγμα συνίστατο σε μετοχές της εξαγοράζουσας, θα αναιρούνταν η βασική διάκριση της εξαγοράς από τη συγχώνευση με απορρόφηση.
Για την εξαγορά εφαρμόζονται αναλόγως οι ειδικές ρυθμίσεις της συγχώνευσης με συμμετοχή Α.Ε., με τις αναγκαίες προσαρμογές (αρ. 37). Στην πράξη, παραμένουν κρίσιμα το σχέδιο, οι απαιτούμενες εκθέσεις, η δημοσιότητα, η εταιρική έγκριση, η προστασία των πιστωτών και ο έλεγχος νομιμότητας. Οι ειδικές απλουστεύσεις των περιπτώσεων 100% ή 90% εφαρμόζονται μόνο όταν συντρέχουν και οι αντίστοιχες συμμετοχικές προϋποθέσεις.
Το μη δίκαιο αντάλλαγμα εξαγοράς
Το αδικαιολόγητα χαμηλό ή υψηλό αντίτιμο δεν αποτελεί αυτοτελή λόγο ακύρωσης της εξαγοράς (αρ. 38). Αν το αντίτιμο είναι αδικαιολόγητα χαμηλό, κάθε μέτοχος της εξαγοραζόμενης μπορεί να απαιτήσει από την εξαγοράζουσα χρηματική αποζημίωση. Το ύψος της αποζημίωσης καθορίζεται δικαστικά και η αξίωση παραγράφεται δώδεκα μήνες μετά την καταχώριση της εγκριτικής απόφασης της εξαγοράς στο Γ.Ε.ΜΗ. Η εξαγορά παραμένει ισχυρή, ενώ ο μέτοχος διατηρεί χρηματική αξίωση κατά της εξαγοράζουσας. Αδικαιολόγητα υψηλό αντίτιμο επίσης δεν ακυρώνει την πράξη. Ανάλογα με τις περιστάσεις, ενδέχεται όμως να εγείρει ζήτημα ευθύνης της διοίκησης έναντι της εξαγοράζουσας εταιρείας (αρ. 102 ν. 4548/2018). Για διοίκηση και συμβούλους, η τεκμηρίωση της αποτίμησης και του αντιτίμου είναι ουσιώδης για την πρόληψη μεταγενέστερων αξιώσεων.
Συνοπτικά
Οι απλοποιημένες μορφές δεν επιτρέπουν γενική χαλάρωση των κανόνων. Στο 100% αφαιρούνται συγκεκριμένες εκθέσεις, στοιχεία του σχεδίου και, υπό προϋποθέσεις, οι εταιρικές εγκρίσεις. Στο 90% η απλούστευση περιορίζεται ουσιαστικά στην απόφαση της γενικής συνέλευσης της απορροφώσας, επειδή η μειοψηφία της απορροφώμενης εξακολουθεί να προστατεύεται. Η λανθασμένη ταξινόμηση της συναλλαγής ή η παράλειψη υποχρεωτικής έγκρισης μπορεί να μετατρέψει μια διαδικαστική συντόμευση σε ουσιώδη κίνδυνο για την ολοκλήρωση. Στην εξαγορά, το βάρος μετατοπίζεται από τη σχέση ανταλλαγής στο αντίτιμο και στην τεκμηρίωσή του. Χαμηλό αντίτιμο δεν ακυρώνει τη συναλλαγή αλλά μπορεί να γεννήσει αξίωση αποζημίωσης. Στο επόμενο άρθρο εξετάζουμε τη συγχώνευση με συμμετοχή Ε.Π.Ε.
Managing Partner
Koumentakis and Associates Law Firm
Σημ.: Το παρόν άρθρο αποτελεί τμήμα ευρύτερης ενότητας αρθρογραφίας της Δικηγορικής μας Εταιρείας για τους εταιρικούς μετασχηματισμούς. Στην ενότητα αυτή επιχειρούμε την ανάλυση, άρθρο προς άρθρο με business view, πάντα, προσέγγιση, του βασικού σχετικού νόμου (:ν. 4601/2019).